Theo nội dung dự thảo báo cáo tiếp thu, chỉnh lý Luật Nhà ở (sửa đổi), Bộ Xây dựng đề xuất sau 5 năm kể từ ngày thanh toán đủ tiền, nhà ở xã hội chỉ được chuyển nhượng cho người thuộc nhóm đủ điều kiện mua loại nhà này. Tuy nhiên, giá bán sẽ do các bên tự thỏa thuận thay vì bị khống chế như giá ghi trong hợp đồng mua bán ban đầu.
Theo Bộ Xây dựng, việc kiểm soát giá chuyển nhượng có thể phát sinh thêm thủ tục hành chính liên quan đến xác định giá, đồng thời làm tăng trách nhiệm của các bên nếu việc định giá không chính xác. Cơ quan soạn thảo cũng cho rằng quyền sở hữu tài sản theo Bộ luật Dân sự bao gồm quyền chiếm hữu, sử dụng và định đoạt, do đó cần cân nhắc quyền lợi của người mua nhà khi xây dựng quy định mới.
Ông Lê Hữu Nghĩa, Giám đốc Công ty Lê Thành, đơn vị chuyên phát triển nhà ở xã hội tại TP HCM, cho rằng người mua cần được hưởng một phần lợi ích từ tài sản sau thời gian dài sở hữu. Theo ông, nhiều người phải vay ngân hàng để mua nhà, chịu chi phí lãi vay và tác động của lạm phát. Vì vậy, việc cho phép chuyển nhượng theo giá thỏa thuận sau 5 năm là hợp lý hơn, nhất là với những trường hợp cần bán nhà do thay đổi công việc, hoàn cảnh gia đình hoặc khó khăn tài chính.
Ông Nghĩa cũng cho rằng cần phân biệt người mua nhà ở xã hội có nhu cầu chuyển nhượng thực sự với những trường hợp lợi dụng chính sách để đầu cơ. Bởi mỗi người chỉ được hưởng chính sách ưu đãi nhà ở xã hội một lần, việc tiếp tục áp dụng những ràng buộc về giá có thể ảnh hưởng đến quyền lợi của người sở hữu hợp pháp.
Ở chiều ngược lại, TS Nguyễn Văn Đính, Phó Chủ tịch Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam, cho rằng cần có cơ chế kiểm soát giá chuyển nhượng để bảo đảm mục tiêu an sinh của chính sách.
Theo ông Đính, nhà ở xã hội được hưởng nhiều ưu đãi của Nhà nước về đất đai, thuế và tín dụng nhằm giảm giá thành, tạo điều kiện cho người thu nhập thấp tiếp cận nhà ở. Trong khi nguồn cung tại các đô thị lớn còn hạn chế, nếu cho phép chuyển nhượng hoàn toàn theo giá thỏa thuận, khoảng chênh lệch giữa giá mua ban đầu và giá bán lại có thể rất lớn.
Thực tế, tại một số khu vực, giá nhà ở xã hội chuyển nhượng trên thị trường đã cao gấp 2-3 lần giá ghi trong hợp đồng mua bán ban đầu. Theo ông Đính, nếu không có giới hạn phù hợp, giá giao dịch thứ cấp có thể tiếp tục tăng, khiến những người có nhu cầu thực sự nhưng chưa mua được nhà từ chủ đầu tư gặp thêm khó khăn.
Vị chuyên gia đề xuất Nhà nước nghiên cứu quy định giá trần chuyển nhượng theo từng khu vực. Mức giá này có thể được tính toán trên cơ sở giá vốn ban đầu, lãi suất, mức trượt giá và các chi phí hợp lý khác. Theo ông, cách làm này vừa bảo đảm người sở hữu có thể hưởng lợi từ tài sản, vừa hạn chế nguy cơ nhà ở xã hội bị đẩy giá quá cao và mất đi ý nghĩa hỗ trợ người thu nhập thấp.
Trước đó, Luật Nhà ở năm 2023 quy định trong thời hạn tối thiểu 5 năm kể từ ngày thanh toán đủ tiền mua nhà, chủ sở hữu không được tự do chuyển nhượng nhà ở xã hội. Nếu có nhu cầu bán trong thời gian này, người mua chỉ được chuyển nhượng cho chủ đầu tư hoặc người thuộc nhóm đủ điều kiện mua nhà ở xã hội, với giá tối đa bằng giá trong hợp đồng mua bán ban đầu.
Sau thời hạn 5 năm, với điều kiện đã được cấp giấy chứng nhận, chủ sở hữu được chuyển nhượng nhà theo cơ chế thị trường, không giới hạn đối tượng mua và phải thực hiện nghĩa vụ thuế theo quy định.
Tại phiên họp Ủy ban Thường vụ Quốc hội ngày 17/11, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Văn Sinh tiếp tục trình bày phương án chỉnh lý dự thảo theo hướng sau 5 năm, nhà ở xã hội chỉ được bán lại cho người thuộc nhóm đủ điều kiện, giá chuyển nhượng do các bên thỏa thuận và không phải nộp tiền sử dụng đất.
Quốc hội dự kiến xem xét, biểu quyết thông qua Luật Nhà ở (sửa đổi) vào ngày 21/11. Nếu được thông qua, luật dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/7/2027.