Sở Xây dựng TPHCM đã trình UBND thành phố dự thảo quyết định mở rộng các trường hợp được miễn giấy phép xây dựng đối với nhà ở riêng lẻ. Đề xuất nhằm cụ thể hóa Luật Phát triển đô thị, giảm thời gian và chi phí làm thủ tục cho người dân, đồng thời chuyển trọng tâm quản lý sang kiểm tra điều kiện xây dựng và hậu kiểm.

Theo dự thảo được báo Tuổi Trẻ đăng tải ngày 13/10, nhà ở riêng lẻ của hộ gia đình, cá nhân và tổ chức có quy mô dưới 7 tầng trên mặt đất, tổng diện tích sàn xây dựng dưới 500m² có thể được miễn giấy phép nếu nằm trong khu vực đã có quy chế quản lý kiến trúc đô thị, quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 hoặc thiết kế đô thị riêng được phê duyệt. Công trình thuộc diện này được xây dựng tối đa một tầng hầm theo đề xuất.

Quy định hiện hành đã miễn giấy phép cho một số công trình cấp IV và nhà ở riêng lẻ dưới 7 tầng, có tổng diện tích sàn dưới 500m², nhưng kèm điều kiện về khu vực xây dựng. Điểm mới trong đề xuất của TPHCM là mở rộng diện miễn giấy phép sang những khu vực đã có cơ sở quản lý cụ thể về kiến trúc hoặc quy hoạch chi tiết, thay vì chỉ áp dụng với các khu vực nằm ngoài những phạm vi quản lý được luật quy định.

Theo kỹ sư xây dựng Nguyễn Mạnh Trường, việc mở rộng diện miễn giấy phép có thể giảm áp lực giải quyết thủ tục trong bối cảnh nhu cầu xây dựng nhà ở và chỉnh trang đô thị lớn. Số liệu được Tuổi Trẻ dẫn cho thấy, trong 9 tháng đầu năm 2026, thành phố ghi nhận hơn 31.700 trường hợp liên quan đến cấp phép xây dựng, kể cả trường hợp được miễn giấy phép, với tổng diện tích sàn khoảng 7,6 triệu m². Khoảng 99,9% số hồ sơ do UBND phường, xã và đặc khu giải quyết.

Ông Nguyễn Ngọc Hải, Trưởng phòng Quản lý xây dựng công trình dân dụng và công nghiệp thuộc Sở Xây dựng TPHCM, cho biết dự thảo hướng đến giảm thời gian, chi phí chuẩn bị hồ sơ cho người dân và doanh nghiệp. Khi đủ điều kiện miễn giấy phép, người dân có thể căn cứ quy chế quản lý kiến trúc, quy hoạch chi tiết hoặc thiết kế đô thị đã được phê duyệt để xác định các yêu cầu xây dựng.

Việc giảm khâu cấp phép cũng được kỳ vọng giúp cơ quan quản lý tập trung hơn vào công khai thông tin quy hoạch, tiếp nhận thông báo khởi công, hướng dẫn người dân và kiểm tra công trình trong quá trình thi công. Đây là bước chuyển từ kiểm soát trước khi xây dựng sang tăng trách nhiệm tuân thủ của chủ đầu tư và giám sát sau đó.

Tuy nhiên, miễn giấy phép xây dựng không đồng nghĩa với việc người dân được tự do xây dựng mà không cần tuân thủ quy định. Theo Sở Xây dựng, công trình vẫn phải đáp ứng yêu cầu về quy hoạch, kiến trúc, an toàn kết cấu, phòng cháy chữa cháy, môi trường, giao thông và hạ tầng kỹ thuật. Chủ đầu tư, đơn vị thiết kế, giám sát và thi công vẫn phải chịu trách nhiệm trong phạm vi công việc của mình; cơ quan chức năng có thể kiểm tra và xử lý vi phạm theo quy định.

Đề xuất này được đưa ra trong bối cảnh Luật Xây dựng năm 2025 đã mở rộng các nhóm công trình được miễn giấy phép và rút ngắn thời gian giải quyết đối với những trường hợp vẫn phải xin phép. Theo thông tin của Hội đồng nhân dân TPHCM, từ ngày 1/7/2026, hồ sơ cấp mới hoặc điều chỉnh giấy phép xây dựng nhà ở riêng lẻ được giải quyết trong tối đa 7 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ.

Dự thảo quyết định của TPHCM hiện vẫn là đề xuất đang được hoàn thiện, chưa phải quy định đã có hiệu lực. Phạm vi miễn giấy phép cụ thể sẽ phụ thuộc vào nội dung được UBND thành phố ban hành. Với người dân chuẩn bị xây nhà, việc kiểm tra quy hoạch, quy chế quản lý kiến trúc và điều kiện của thửa đất vẫn là bước cần thiết trước khi khởi công.