Dự án mở rộng tuyến đường ven sông Sài Gòn dài gần 7,4 km qua địa bàn các phường Lái Thiêu, Thuận An và Bình Hòa (khu vực Bình Dương cũ) đang được TP.HCM đẩy nhanh công tác giải phóng mặt bằng. Tuyến đường có tổng mức đầu tư gần 9.400 tỷ đồng, được quy hoạch với quy mô 6 làn xe, nền đường rộng 32 m.

Theo thiết kế, mặt đường rộng 21 m, vỉa hè phía tiếp giáp khu dân cư rộng 5 m và vỉa hè phía tiếp giáp sông Sài Gòn rộng 4 m. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng việc sử dụng toàn bộ quỹ đất mặt tiền sông để phục vụ giao thông đường bộ cần được xem xét thận trọng nhằm tránh lãng phí nguồn tài nguyên đất đai có giá trị đặc biệt.

Kiến trúc sư Nguyễn Thái Thuật Hiền, Phó Chủ tịch Chi hội Kiến trúc sư Cảnh quan Việt Nam, nhận định sau khi sáp nhập Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, TP.HCM đã trở thành một siêu đô thị vùng với hành lang kinh tế kéo dài hàng trăm km. Trong bối cảnh đó, sông Sài Gòn không còn đơn thuần là ranh giới hành chính mà là trục giao thông thủy và không gian phát triển chiến lược của toàn vùng.

Theo ông Hiền, đất ven sông là tài nguyên không thể tái tạo nên các quyết định quy hoạch hiện nay sẽ tạo ảnh hưởng lâu dài trong nhiều thập niên. Ông cho rằng việc mở rộng đường bộ không phải giải pháp căn cơ để xử lý ùn tắc giao thông, trong khi giao thông thủy có chi phí đầu tư thấp hơn đáng kể và năng lực vận tải lớn hơn nhưng vẫn chưa được khai thác tương xứng.

Từ đó, vị chuyên gia đề xuất TP.HCM cần nghiên cứu mô hình phát triển hỗn hợp ven sông thay vì dành toàn bộ quỹ đất cho đường giao thông. Cách tiếp cận này không chỉ hỗ trợ giao thông đa phương thức mà còn tạo nguồn thu từ thương mại, dịch vụ và du lịch, những giá trị mà một tuyến đường đơn thuần khó có thể mang lại.

Đồng quan điểm, TS-KTS Phạm Ngọc Tuấn, Trường Đại học Kiến trúc TP.HCM, cho rằng trong bối cảnh TP.HCM mở rộng không gian phát triển, việc đầu tư hạ tầng giao thông là cần thiết nhưng phải đặt trong tầm nhìn dài hạn. Theo ông, để xây dựng một đô thị đáng sống, thành phố cần cân nhắc bảo tồn các giá trị tự nhiên, không gian mở và hệ sinh thái ven sông nhằm tạo nền tảng phát triển bền vững cho tương lai.

Ông Tuấn cho rằng TP.HCM đang triển khai nhiều loại hình giao thông công cộng như metro, giao thông thủy và xe buýt nhanh. Vì vậy, quỹ đất ven sông cần được xem như nguồn lực để phát triển hệ sinh thái kinh tế sông nước, thay vì chỉ phục vụ giao thông đường bộ.

Từ góc độ quy hoạch, kiến trúc sư Nguyễn Thái Thuật Hiền đề xuất mô hình phát triển tích hợp ba tầng. Trong đó, tầng thứ nhất là hệ thống giao thông đa phương thức với đường bộ quy mô vừa phải, kết hợp xe buýt nhanh, xe đạp và các bến thủy nội địa kết nối TP.HCM với các khu vực lân cận.

Tầng thứ hai là phát triển không gian hỗn hợp ven sông với các khu thương mại, văn phòng, nhà ở cùng tuyến đi bộ công cộng liên tục dọc bờ sông. Mô hình này hướng đến việc tạo ra không gian tiếp cận trực tiếp mặt nước, kết hợp các hoạt động văn hóa, du lịch và dịch vụ nhằm gia tăng sức hấp dẫn cho khu vực.

Tầng thứ ba tập trung khai thác giá trị kinh tế của quỹ đất ven sông thông qua các dự án thương mại, khách sạn, nhà hàng, khu vui chơi và văn phòng cho thuê. Theo ông Hiền, nguồn thu từ các hoạt động này có thể tạo ra nguồn lực tài chính bền vững để tái đầu tư hạ tầng công cộng và phát triển đô thị.

Các chuyên gia cũng cho rằng giao thông thủy có nhiều lợi thế về chi phí đầu tư, chi phí vận hành và năng lực vận tải so với giao thông đường bộ. Bên cạnh đó, việc kết hợp giao thông với phát triển thương mại, du lịch ven sông có thể gia tăng giá trị đất đai và tạo nguồn thu lâu dài cho ngân sách.

Từ những phân tích trên, các chuyên gia đề xuất TP.HCM cần có một chiến lược quy hoạch tích hợp đối với hành lang sông Sài Gòn, trong đó giao thông, thương mại, du lịch và bảo tồn hệ sinh thái được xem xét đồng thời. Theo các ý kiến này, sông Sài Gòn không chỉ là yếu tố cảnh quan mà còn là tài sản đô thị và động lực phát triển kinh tế quan trọng của thành phố trong tương lai.