Theo đó, IEEr đề xuất cho phép doanh nghiệp được tự kê khai và tự nộp tiền sử dụng đất, dựa trên bảng giá đất do UBND tỉnh ban hành và hệ số điều chỉnh giá đất (hệ số K), thay vì bắt buộc phải thực hiện thủ tục thẩm định giá lại đất trong nhiều trường hợp hiện hành.
Không thẩm định giá lại nếu không thay đổi diện tích đất ở
Văn bản của viện nêu rõ, đối với các dự án điều chỉnh quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 mà không làm thay đổi diện tích đất ở hay quy mô dự án, đồng thời đã hoàn thành nghĩa vụ tài chính 100% trước khi điều chỉnh, thì không cần thực hiện thủ tục thẩm định giá lại đất. Trường hợp điều chỉnh làm tăng diện tích đất ở hoặc quy mô dự án, thủ tục thẩm định giá sẽ vẫn được thực hiện theo quy định hiện hành.
Đề xuất này nhằm giảm bớt thời gian và thủ tục hành chính đang gây trì hoãn tiến độ của nhiều dự án, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp trong việc nộp nghĩa vụ tài chính một cách minh bạch và thuận lợi hơn.
Tự kê khai, giảm phụ thuộc tư vấn thẩm định giá
Một trong những điểm được Viện nhấn mạnh là cơ chế tự kê khai và tự nộp nghĩa vụ tài chính, tiền sử dụng đất trên cơ sở bảng giá đất do chính quyền địa phương ban hành, kèm hệ số K phù hợp với từng khu đất. Điều này sẽ giúp loại bỏ tình trạng phụ thuộc hoàn toàn vào tư vấn thẩm định giá — vốn tốn nhiều thời gian, chi phí và có thể gây tồn đọng hồ sơ kéo dài.
Ngoài ra, theo đề xuất, cơ quan thuế sẽ là đơn vị thực hiện quyết toán sau cùng trước khi cơ quan tài nguyên đất cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, đảm bảo tính chính xác và minh bạch của khoản thu.
Trong bối cảnh cải cách thủ tục đất đai
Kiến nghị của IEEr phù hợp với chủ trương giảm thủ tục hành chính trong lĩnh vực đất đai, xây dựng và tài chính. Trong vài năm gần đây, Quốc hội và Chính phủ đã quyết liệt ban hành nhiều luật và nghị quyết nhằm cắt giảm các thủ tục rườm rà, như bỏ giấy phép xây dựng trong một số trường hợp và đơn giản hóa các thủ tục liên quan đến tách thửa, xử lý công trình trên đất nông nghiệp… nhằm hỗ trợ doanh nghiệp và người dân.
Ngoài ra, từ 1/1/2026, nhiều chính sách mới về tiền sử dụng đất và bảng giá đất cũng chính thức có hiệu lực, như quy định giảm phần chênh lệch tiền sử dụng đất khi chuyển đất nông nghiệp sang đất ở trên cơ sở các mức quy định trong Nghị quyết 254/2025/QH15 của Quốc hội. Theo đó, phần đất chuyển mục đích trong hạn mức sẽ chỉ phải nộp 30%–50% chênh lệch tùy vùng, giảm gánh nặng tài chính cho chủ sử dụng đất.
Ý kiến từ giới chuyên gia và doanh nghiệp
Phản ánh ý kiến trong ngành, một số chuyên gia kinh tế đất đai và doanh nghiệp cho rằng việc minh bạch quy trình kê khai – nộp tiền sử dụng đất sẽ giúp giải quyết triệt để tình trạng “đứng hình” của các dự án do vướng thủ tục thẩm định giá kéo dài, đồng thời giảm áp lực chi phí và rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp.
Tuy nhiên, một số ý kiến khác cho rằng để đảm bảo quyền lợi của Nhà nước và không dẫn đến thất thu ngân sách, cơ chế tự kê khai cần đi kèm với quy trình kiểm tra, giám sát hiệu quả từ cơ quan thuế và cơ quan quản lý đất đai, nhằm tránh sai sót trong kê khai giá trị đất và công bằng trong việc thu nghĩa vụ tài chính.
