Trong bối cảnh tốc độ đô thị hóa ngày càng gia tăng, không gian xanh đang trở thành một trong những nguồn lực quan trọng quyết định chất lượng sống và sức cạnh tranh của các đô thị. Từ Singapore đến nhiều thành phố lớn tại châu Á, xu hướng phát triển đô thị lấy thiên nhiên làm nền tảng đang ngày càng rõ nét, tạo lợi thế cho những khu đô thị sở hữu quỹ xanh được tích lũy từ sớm.

Theo dự báo của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), đến năm 2050, khoảng 75% dân số toàn cầu sẽ sinh sống tại các đô thị. Áp lực gia tăng dân số khiến các thành phố phải đối mặt với nhiều thách thức về môi trường, hạ tầng và chất lượng sống. Trong bối cảnh đó, công viên và không gian xanh không còn được xem đơn thuần là tiện ích cảnh quan mà dần trở thành một phần quan trọng trong cấu trúc phát triển đô thị.

Singapore là một trong những hình mẫu tiêu biểu của xu hướng này. Từ chiến lược "Garden City" được triển khai từ thập niên 1960, quốc đảo này đã phát triển lên mô hình "City in a Garden" và gần đây là "City in Nature". Theo dữ liệu của NParks, gần 48% diện tích Singapore hiện được bao phủ bởi mảng xanh, với khoảng 7.800 ha diện tích được bảo tồn cùng hơn 370 km tuyến kết nối công viên trải rộng trên toàn đô thị. Quốc gia này cũng đặt mục tiêu trồng thêm một triệu cây xanh trong giai đoạn 2020-2030.

Trong khi đó, Trung Quốc đang phát triển mô hình "thành phố trong công viên" với Thành Đô là địa phương tiên phong. Theo World Cities Culture Forum, thành phố này đang xây dựng mạng lưới Tianfu Greenway dài gần 20.000 km, kết nối công viên, không gian công cộng, khu dân cư và các điểm văn hóa trên toàn đô thị, phục vụ khoảng 20 triệu cư dân.

Những mô hình trên cho thấy sự thay đổi trong tư duy quy hoạch đô thị hiện đại. Thay vì xem công viên là phần diện tích còn lại sau quy hoạch, nhiều thành phố đang đưa không gian xanh trở thành yếu tố trung tâm để định hình cấu trúc phát triển dài hạn.

Bên cạnh giá trị môi trường, các nghiên cứu quốc tế cho thấy không gian xanh còn mang lại nhiều lợi ích về kinh tế và xã hội. Báo cáo Urban Regeneration for Climate Resilience 2025 của UN-Habitat cho rằng việc tích hợp cây xanh, mặt nước và các giải pháp sinh thái vào quy hoạch có thể giúp giảm rủi ro khí hậu và tăng khả năng chống chịu của đô thị. Trong khi đó, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ghi nhận việc tiếp cận thường xuyên với thiên nhiên góp phần cải thiện sức khỏe thể chất, tinh thần và giảm tác động của các hiện tượng thời tiết cực đoan.

Không gian xanh cũng được ghi nhận có tác động tích cực đến giá trị bất động sản. Một nghiên cứu công bố trên tạp chí Cities năm 2024 cho thấy các công viên có diện tích trên 20 ha có thể tạo mức cộng hưởng giá nhà khoảng 6-7%, cao hơn đáng kể so với mức tác động trung bình của toàn bộ hệ thống công viên.

Tại Hà Nội, bài toán phát triển không gian xanh đang trở nên cấp thiết khi quỹ đất nội đô ngày càng hạn hẹp. Theo nhiều nghiên cứu về môi trường đô thị, diện tích cây xanh bình quân đầu người của Thủ đô hiện chỉ khoảng 2 m²/người, thấp hơn đáng kể so với mức khuyến nghị đối với các đô thị lớn. Không chỉ hạn chế về quy mô, không gian xanh còn phân bố không đồng đều giữa khu vực trung tâm và các vùng phát triển mới.

Một nghiên cứu công bố năm 2025 trên tạp chí Remote Sensing Applications: Society and Environment ghi nhận sự chênh lệch đáng kể về diện tích không gian xanh bình quân đầu người giữa khu vực lõi đô thị và vùng ven Hà Nội. Trong khi đó, một nghiên cứu khác về hiệu ứng làm mát đô thị cho thấy các công viên và mảng xanh có thể giúp giảm nhiệt độ bề mặt mùa hè trung bình hơn 2 độ C.

Trong bối cảnh việc hình thành những đại công viên mới quy mô hàng chục hecta ngày càng khó khăn, các khu đô thị đã tích lũy được hệ sinh thái cây xanh và mặt nước từ nhiều năm trước đang sở hữu lợi thế ngày càng rõ nét.

Không giống như hạ tầng giao thông hay hệ thống tiện ích có thể tiếp tục được đầu tư bổ sung, quỹ xanh quy mô lớn là nguồn lực khó tái tạo khi quỹ đất phát triển ngày càng thu hẹp. Đây cũng là lý do nhiều khu đô thị được quy hoạch từ hàng chục năm trước đang bước vào giai đoạn phát huy giá trị.