Chiều 16/11, tại Hà Nội, Bộ Xây dựng tổ chức Hội nghị khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số gắn với mục tiêu tăng trưởng của ngành xây dựng năm 2026. Tại đây, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc nhấn mạnh khoa học công nghệ phải trở thành động lực chủ yếu nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả phát triển của ngành.

Theo Phó Thủ tướng, ngành xây dựng giữ vai trò quan trọng trong kiến tạo không gian phát triển, xây dựng kết cấu hạ tầng và thúc đẩy quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn, Internet vạn vật (IoT), tự động hóa và vật liệu mới phát triển nhanh chóng, phương thức quy hoạch, thiết kế, thi công và quản trị đô thị đang có những thay đổi sâu sắc.

Tuy nhiên, yêu cầu phát triển trong giai đoạn tới cũng đặt ra nhiều thách thức. Việc triển khai các dự án hạ tầng chiến lược, cùng những vấn đề về quy hoạch, quản lý và vận hành đô thị, đòi hỏi ngành xây dựng phải nâng cao năng lực công nghệ, chất lượng nguồn nhân lực và hiệu quả quản lý.

Trước thực tế này, Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Xây dựng tập trung triển khai đồng bộ 6 nhóm nhiệm vụ trọng tâm, trong đó chú trọng hoàn thiện thể chế, tiêu chuẩn, quy chuẩn; nghiên cứu và từng bước làm chủ công nghệ phục vụ các dự án hạ tầng chiến lược; phát triển dữ liệu dùng chung và tăng cường ứng dụng công nghệ vào thực tiễn.

Đáng chú ý, các nhiệm vụ nghiên cứu và đổi mới sáng tạo phải xuất phát từ những vấn đề cụ thể của người dân, doanh nghiệp. Trong đó, ưu tiên ứng dụng công nghệ để giải quyết tình trạng ngập úng, ùn tắc giao thông, bảo vệ môi trường đô thị, ứng phó biến đổi khí hậu và phòng, chống thiên tai. 

Đối với lĩnh vực nhà ở, Phó Thủ tướng yêu cầu kết hợp các giải pháp thiết kế, công nghệ thi công lắp ghép hiện đại và vật liệu mới nhằm nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả đầu tư trong phát triển nhà ở xã hội và nhà ở cho thuê.

Trong lĩnh vực hạ tầng giao thông, Bộ Xây dựng được giao ưu tiên nghiên cứu công nghệ xây dựng đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị, công trình ngầm, vật liệu tiên tiến ít phát thải và hệ thống quản lý hạ tầng thông minh. Việc triển khai các dự án đường sắt cần gắn với chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và phát triển công nghiệp hỗ trợ trong nước, tạo điều kiện để doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học tham gia vào quá trình nghiên cứu, thiết kế, chế tạo và thử nghiệm.

Về chuyển đổi số, Phó Thủ tướng yêu cầu xây dựng, kết nối và khai thác hiệu quả các cơ sở dữ liệu theo kiến trúc thống nhất, ưu tiên dữ liệu về quy hoạch, hoạt động xây dựng, nhà ở, thị trường bất động sản, kết cấu hạ tầng và vận tải. Các công nghệ như mô hình thông tin công trình (BIM), hệ thống thông tin địa lý (GIS) và trí tuệ nhân tạo cần được đẩy mạnh ứng dụng trong quản lý, điều hành và phát triển đô thị.

Bên cạnh đó, Phó Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, tăng cường liên kết giữa cơ quan quản lý nhà nước, trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp. Các kết quả nghiên cứu cần được chuyển giao, ứng dụng vào sản xuất, kinh doanh và quản lý thực tiễn, tránh tình trạng nghiên cứu chỉ dừng lại ở sản phẩm khoa học.

Báo cáo tại hội nghị, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết ngành đã hoàn thành 10/10 cơ sở dữ liệu quốc gia và chuyên ngành, từng bước đưa các hệ thống dữ liệu vào khai thác. Bộ cũng tiếp nhận 761 đề xuất, lựa chọn 138 sản phẩm, giải pháp tiêu biểu để giới thiệu và nhân rộng.

Đối với lĩnh vực đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị, Bộ Xây dựng đã xác định các nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược, hướng tới từng bước làm chủ công nghệ và nâng cao năng lực tham gia của doanh nghiệp trong nước. 

Theo Bộ trưởng Trần Hồng Minh, hiệu quả nghiên cứu và ứng dụng khoa học công nghệ cần được đánh giá dựa trên yêu cầu thực tiễn, khả năng ứng dụng và đóng góp cho tăng trưởng. Ngành xây dựng cần chuyển từ việc tập trung số hóa, kết nối dữ liệu sang khai thác dữ liệu phục vụ phân tích, dự báo và hoạch định chính sách.

Ở góc độ tăng trưởng, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Phạm Minh Hà cho rằng cần xác định những lĩnh vực, công đoạn mà ứng dụng công nghệ có thể tạo ra hiệu quả lớn nhất, đặc biệt trong việc giảm chi phí, rút ngắn thời gian và nâng cao chất lượng công trình.

Theo lãnh đạo Bộ Xây dựng, kết quả phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cần được đo lường bằng những chỉ tiêu cụ thể về năng suất, thời gian, chi phí và giá trị gia tăng, thay vì chỉ thống kê số lượng đề tài hoặc sản phẩm nghiên cứu.