Theo Kết luận thanh tra số 318, nhiều sai phạm được phát hiện tại Dự án thành phần 2 và Dự án thành phần 3. Thanh tra Chính phủ cũng đã chuyển thông tin sang Bộ Công an để xem xét điều tra, xử lý đối với một số hành vi có dấu hiệu vi phạm quy định về chuyển nhượng thầu.
Nhiều tồn tại ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án
Theo kết luận, ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư đã xuất hiện nhiều bất cập.
Đối với Dự án thành phần 2, Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM) bị xác định phê duyệt dự án khi hồ sơ thiết kế cơ sở của hạng mục văn phòng chưa hoàn thiện, đồng thời chưa làm rõ đầy đủ các khuyến nghị của Hội đồng thẩm định Nhà nước và đơn vị tư vấn đối với Báo cáo nghiên cứu khả thi.
Thanh tra cũng cho biết Trưởng Ban Quản lý dự án được giao thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Giám đốc quản lý dự án nhưng chưa có chứng chỉ hành nghề, chưa đáp ứng điều kiện theo quy định.
Trong khi đó, tại Dự án thành phần 3, Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) bị xác định phê duyệt danh mục quy chuẩn, tiêu chuẩn trước khi phê duyệt dự án; phê duyệt Báo cáo nghiên cứu khả thi của hai hạng mục chưa đúng trình tự, đồng thời xác định tổng mức đầu tư chưa đúng quy định.
Thanh tra cũng chỉ ra việc ACV áp dụng hình thức chủ đầu tư trực tiếp quản lý dự án chưa phù hợp với quy mô công trình và một số thời điểm, nhân sự Ban Quản lý dự án chưa có đầy đủ chứng chỉ hành nghề.
Sai phạm xuất hiện ở nhiều khâu
Qua kiểm tra các gói thầu XD01, XD02 thuộc Dự án thành phần 2 và gói 5.6, 5.10 thuộc Dự án thành phần 3, Thanh tra Chính phủ cho biết nhiều sai phạm xuất hiện xuyên suốt quá trình triển khai.
Các tồn tại được phát hiện từ việc lập, thẩm định và phê duyệt dự toán; xây dựng hồ sơ mời thầu; đánh giá hồ sơ dự thầu; thương thảo, ký kết hợp đồng đến quản lý vật liệu, thiết bị, chất lượng công trình, bảo hiểm, nghiệm thu, thanh toán, quyết toán và kê khai thuế.
Đáng chú ý, có những hợp đồng được thương thảo theo hướng thay đổi điều kiện cơ bản so với hồ sơ mời thầu như nâng tỷ lệ tạm ứng từ 10% lên 20%, thay đổi vật liệu, thiết bị, xuất xứ hoặc nhà sản xuất nhưng chưa hoàn tất đầy đủ các thủ tục theo quy định.
Thanh tra cũng phát hiện nhiều trường hợp nghiệm thu vật liệu khi chưa hoàn tất thủ tục chấp thuận nguồn vật liệu; sử dụng kết quả thí nghiệm của phòng thí nghiệm chưa đủ điều kiện; huy động máy móc, thiết bị chưa đáp ứng yêu cầu hoặc đã hết thời hạn kiểm định.
Riêng gói thầu 5.10 xây dựng Nhà ga hành khách, hồ sơ dự thầu của Liên danh Vietur sử dụng đồng USD đối với một phần giá trị dự thầu nhưng bên mời thầu không phát hiện để yêu cầu làm rõ. Sau đó, hợp đồng tiếp tục quy định thanh toán bằng USD đối với phần công việc này, điều được Thanh tra đánh giá không phù hợp với Luật Đấu thầu và các quy định liên quan, đồng thời có nguy cơ gây thiệt hại cho ACV khi tỷ giá biến động.
Phát hiện dấu hiệu chuyển nhượng thầu
Một trong những nội dung đáng chú ý nhất của kết luận thanh tra là việc nhiều nhà thầu chính và nhà thầu phụ giao lại công việc cho đơn vị khác khi chưa được chủ đầu tư chấp thuận.
Tại gói thầu XD02, Tổng công ty 36 - CTCP chuyển giao một phần công việc cho đơn vị khác thực hiện, trong khi liên danh nhà thầu cũng ký hợp đồng với các đơn vị khác để thực hiện một phần khối lượng công việc.
Ở gói thầu 5.6, một số thành viên trong liên danh tiếp tục ký hợp đồng với các đơn vị chưa được chấp thuận làm nhà thầu phụ.
Đối với gói thầu 5.10, Thanh tra Chính phủ phát hiện nhiều trường hợp nhà thầu chính và nhà thầu phụ tiếp tục giao lại công việc cho các đơn vị khác. Trong đó, hạng mục Hệ thống quản lý trung tâm (CMS) được giao cho Ricons không thuộc phạm vi công việc được phép giao thầu phụ theo hợp đồng.
Theo Thanh tra Chính phủ, các hành vi này có dấu hiệu vi phạm quy định cấm chuyển nhượng thầu tại khoản 8 Điều 89 Luật Đấu thầu năm 2013.
Gần 1.000 tỷ đồng tiền tạm ứng được đem gửi tiết kiệm
Bên cạnh các sai phạm trong đấu thầu và thi công, cơ quan thanh tra cũng chỉ ra nhiều bất cập trong quản lý tài chính.
Đáng chú ý, 8/10 thành viên Liên danh Vietur đã sử dụng 936 tỷ đồng tiền tạm ứng để gửi tiết kiệm có kỳ hạn và phát sinh hơn 10,6 tỷ đồng tiền lãi, thay vì sử dụng cho hoạt động thi công theo đúng mục đích của hợp đồng.
Ngoài ra, Thanh tra cũng phát hiện nhiều khoản tạm ứng chưa được thu hồi đúng quy định; một số trường hợp nghiệm thu, thanh toán chưa đủ điều kiện; việc lập hóa đơn và kê khai thuế giá trị gia tăng của một số nhà thầu cũng chưa đúng quy định.
Trên cơ sở kết quả thanh tra, Tổng Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng chỉ đạo Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước, UBND tỉnh Đồng Nai cùng các chủ đầu tư là VATM và ACV khẩn trương rà soát, khắc phục các tồn tại, đồng thời kiểm điểm và xử lý trách nhiệm tập thể, cá nhân liên quan.
Đặc biệt, Thanh tra Chính phủ đã chuyển thông tin sang Bộ Công an để xem xét điều tra, xử lý đối với các hành vi có dấu hiệu vi phạm liên quan đến quy định cấm chuyển nhượng thầu, cùng những sai phạm về đấu thầu, thanh toán và các quy định pháp luật có liên quan.
Bên cạnh đó, Thanh tra cũng kiến nghị các bộ, ngành tăng cường kiểm tra, siết chặt quản lý nhà thầu phụ và xử lý nghiêm các hành vi chuyển nhượng thầu trái quy định tại các dự án trọng điểm quốc gia.
