Cuộc cách mạng "giải phóng" giấy tờ cho người dân
Theo nội dung dự thảo Luật Công chứng (sửa đổi), nguyên tắc cốt lõi được đặt ra là "dữ liệu thay thế giấy tờ". Cụ thể, nếu các loại giấy tờ trong thành phần hồ sơ yêu cầu đã có sẵn trong các cơ sở dữ liệu quốc gia (về dân cư, hộ tịch, đất đai...) và đã được công bố đủ điều kiện khai thác, người dân hoàn toàn không phải cung cấp bản chính hay bản sao.
Trách nhiệm lúc này được chuyển sang cho công chứng viên. Họ buộc phải sử dụng quyền truy cập hệ thống của mình để khai thác, đối chiếu và sử dụng thông tin đã có để giải quyết hồ sơ. Quy định này nghiêm cấm việc công chứng viên yêu cầu người dân phải nộp thêm giấy tờ giấy nếu dữ liệu đã có trên hệ thống. Công chứng viên chỉ được phép yêu cầu bổ sung trong trường hợp hãn hữu khi hệ thống bị lỗi không thể khai thác trong ngày hoặc thông tin trên hệ thống chưa đầy đủ, thiếu chính xác. Đây được xem là bước tiến dài, chuyển từ tư duy "quản lý bằng giấy" sang "quản lý bằng dữ liệu", giúp giảm tải đáng kể gánh nặng hành chính cho công dân.
Xóa bỏ rào cản lớn nhất trong giao dịch nhà đất
Đánh giá về tác động của quy định mới, Luật sư Trần Minh Cường - Giám đốc Công ty Luật TNHH TMC Lawyers cho rằng đây là một bước ngoặt mang lại lợi ích kép cho cả người dân và hệ thống tư pháp. Trước đây, trong các giao dịch mua bán bất động sản, giấy xác nhận tình trạng hôn nhân là một trong những thủ tục gây phiền toái bậc nhất. Người dân thường phải quay về nơi cư trú cũ hoặc đi lại nhiều lần giữa các địa phương để xác minh tình trạng độc thân qua các thời kỳ, gây tốn kém thời gian và chi phí không nhỏ.
Với quy định mới, khi thông tin hộ tịch đã được tích hợp đầy đủ trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và liên thông với hệ thống công chứng, người dân sẽ được "cởi trói" khỏi quy trình xin xác nhận thủ công này. Thời gian thực hiện một hợp đồng chuyển nhượng nhà đất hay mua bán xe cộ sẽ được rút ngắn đáng kể, giúp khơi thông dòng chảy giao dịch trên thị trường. Đồng thời, việc tra cứu dữ liệu trực tuyến cũng giúp công chứng viên tránh được các rủi ro về giấy tờ giả mạo, nâng cao tính an toàn pháp lý cho hợp đồng.
Hướng tới giao dịch điện tử toàn trình
Không chỉ dừng lại ở Luật Công chứng, Bộ Công an cũng đang phối hợp với các bộ, ngành để hoàn thiện khung pháp lý cho phép thực hiện các giao dịch điện tử toàn trình đối với các tài sản có đăng ký như đất đai và phương tiện giao thông. Theo dự thảo Nghị quyết thí điểm, các giao dịch mua bán, tặng cho, thế chấp hay thừa kế đối với các tài sản đã được làm sạch dữ liệu số hóa sẽ không cần phải thực hiện thủ tục công chứng truyền thống.
Thay vào đó, dữ liệu điện tử được xác thực từ VNeID (tài khoản định danh điện tử mức 2) và chữ ký số sẽ có giá trị pháp lý tương đương với văn bản công chứng, chứng thực. Cán bộ giải quyết thủ tục sang tên chỉ cần tra cứu trên hệ thống để thực hiện quy trình mà không cần người dân phải nộp lại bất kỳ giấy tờ nào đã có trong kho dữ liệu số. Tuy nhiên, để đảm bảo quyền tự do lựa chọn và an tâm của người dân trong giai đoạn chuyển đổi, pháp luật vẫn cho phép người dân có quyền lựa chọn hình thức công chứng truyền thống hoặc giao dịch điện tử tùy theo nhu cầu thực tế. Những thay đổi này hứa hẹn sẽ tạo nên một diện mạo mới hiện đại, minh bạch và thuận tiện tối đa cho nền hành chính công Việt Nam trong năm 2026.
