Sở Xây dựng TP.HCM đã trình UBND thành phố dự thảo quyết định mở rộng diện miễn giấy phép xây dựng đối với nhà ở riêng lẻ, triển khai quy định tại Luật Phát triển đô thị. Nếu được thông qua, đề xuất này sẽ tạo thuận lợi hơn cho người dân xây nhà tại những khu vực đã có cơ sở quy hoạch, kiến trúc được phê duyệt.
Theo dự thảo, nhà ở riêng lẻ của hộ gia đình, cá nhân và tổ chức có quy mô dưới 7 tầng tính từ mặt đất, tổng diện tích sàn xây dựng dưới 500 m² có thể thuộc diện miễn giấy phép nếu nằm trong khu vực đã có quy chế quản lý kiến trúc đô thị, quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 hoặc thiết kế đô thị riêng được phê duyệt. Công trình thuộc diện này được xây dựng tối đa một tầng hầm.
Đề xuất mở rộng phạm vi miễn giấy phép so với các điều kiện hiện hành, theo đó việc xác định công trình có thuộc diện miễn hay không còn phụ thuộc vào khu vực và các điều kiện quy hoạch cụ thể. Vì vậy, không phải mọi nhà ở riêng lẻ dưới 7 tầng, diện tích dưới 500 m² trên địa bàn TP.HCM đều đương nhiên được miễn giấy phép.
Theo Sở Xây dựng TP.HCM, việc mở rộng diện miễn giấy phép có thể giúp người dân và doanh nghiệp giảm thời gian, chi phí chuẩn bị hồ sơ; đồng thời giảm áp lực xử lý thủ tục cho cơ quan quản lý cấp xã. Khi các chỉ tiêu xây dựng đã được xác lập trong quy hoạch hoặc quy chế quản lý kiến trúc, người dân có thêm cơ sở để xác định điều kiện xây dựng trước khi triển khai công trình.
Trong 9 tháng đầu năm 2026, TP.HCM ghi nhận hơn 31.700 giấy phép xây dựng, tính cả các trường hợp được miễn giấy phép, với tổng diện tích sàn khoảng 7,6 triệu m². Trong đó, UBND các phường, xã và đặc khu cấp 99,9% số giấy phép. Khối lượng hồ sơ lớn cho thấy việc cắt giảm thủ tục có thể giúp cơ quan chức năng dành thêm nguồn lực cho công tác hướng dẫn, công khai thông tin quy hoạch và kiểm tra trật tự xây dựng.
Tuy nhiên, miễn giấy phép không đồng nghĩa với miễn tuân thủ pháp luật. Công trình vẫn phải đáp ứng các yêu cầu áp dụng về quy hoạch, kiến trúc, an toàn kết cấu, phòng cháy chữa cháy, bảo vệ môi trường, giao thông và hạ tầng kỹ thuật. Chủ đầu tư, đơn vị thiết kế, giám sát và thi công vẫn phải chịu trách nhiệm trong phạm vi công việc của mình; các hành vi vi phạm vẫn có thể bị phát hiện và xử lý theo quy định.
Vì vậy, hiệu quả của đề xuất không chỉ nằm ở việc giảm số thủ tục phải thực hiện trước khi xây dựng, mà còn phụ thuộc vào năng lực hậu kiểm tại cơ sở. Cơ quan quản lý cần hướng dẫn rõ điều kiện được miễn giấy phép, công khai thông tin quy hoạch và kịp thời phát hiện công trình xây dựng sai quy định, nhất là những trường hợp có tầng hầm hoặc nguy cơ ảnh hưởng đến nhà liền kề.
Đến nay, nội dung nêu trên vẫn là đề xuất trong dự thảo do Sở Xây dựng trình UBND TP.HCM, chưa phải quy định đã chính thức có hiệu lực. Người dân cần tiếp tục theo dõi quyết định cuối cùng của thành phố và kiểm tra điều kiện cụ thể của khu đất trước khi khởi công.
