Sở Xây dựng TP.HCM đang lấy ý kiến dự thảo nghị quyết quy định diện tích nhà ở tối thiểu để đăng ký thường trú trên địa bàn thành phố ở mức 8 m² sàn/người. Nếu được thông qua, quy định sẽ tạo ra một ngưỡng áp dụng thống nhất thay cho sự khác biệt giữa các địa phương trước khi hợp nhất.

Trước khi sáp nhập, TP.HCM và Bình Dương cùng áp dụng mức 8 m² sàn/người, trong khi Bà Rịa - Vũng Tàu quy định mức 10 m² sàn/người. Việc thống nhất ngưỡng diện tích được đặt ra nhằm giúp người dân và cơ quan chức năng thực hiện thủ tục cư trú đồng bộ hơn trên toàn địa bàn.

Luật sư Trần Minh Cường, thuộc Đoàn Luật sư TP.HCM, cho rằng việc áp dụng các mức diện tích khác nhau có thể gây khó khăn khi hướng dẫn, tiếp nhận và giải quyết hồ sơ, đồng thời phát sinh vướng mắc trong quá trình cập nhật quy trình hành chính. Một mức chung sẽ giúp giảm chênh lệch về điều kiện đăng ký thường trú giữa người dân ở các khu vực.

Đáng chú ý, mức 8 m² sàn/người không làm tăng điều kiện diện tích tại TP.HCM và Bình Dương trước đây, đồng thời thấp hơn ngưỡng cũ tại Bà Rịa - Vũng Tàu. Theo luật sư Cường, thay đổi này có thể giúp một số trường hợp thuê, mượn hoặc ở nhờ tại khu vực trước đây áp dụng mức 10 m² đáp ứng điều kiện diện tích dễ dàng hơn.

Tuy nhiên, điều kiện diện tích không áp dụng đồng loạt cho mọi trường hợp đăng ký thường trú. Theo quy định về cư trú, yêu cầu này liên quan đến đăng ký thường trú tại chỗ ở hợp pháp do thuê, mượn, ở nhờ, bên cạnh những trường hợp được pháp luật quy định riêng. Vì vậy, không nên hiểu rằng tất cả người dân, kể cả người đăng ký thường trú tại nhà thuộc sở hữu của mình, đều phải đáp ứng mức 8 m² sàn/người.

Ở góc độ an sinh, TS Đỗ Thị Loan, nguyên Phó chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP.HCM, cho rằng đề xuất có cơ sở trong quản lý dân cư nhưng cần đánh giá kỹ tác động đến người lao động thu nhập thấp. Giá nhà và chi phí thuê chỗ ở tại thành phố còn cao, trong khi nhiều công nhân, người lao động chỉ đủ khả năng thuê những căn phòng có diện tích hạn chế.

Nếu ngưỡng diện tích trở thành điều kiện bắt buộc, một số người đang sinh sống ổn định tại chỗ ở hợp pháp có thể gặp khó khăn khi đăng ký thường trú. Chính sách vì vậy cần cân bằng giữa yêu cầu quản lý dân cư với khả năng tiếp cận nhà ở, tránh khiến người dân phải tăng chi phí thuê nhà chỉ để đáp ứng thủ tục hành chính.

Bên cạnh đó, diện tích bình quân không phải yếu tố duy nhất phản ánh chất lượng chỗ ở. Một căn phòng đạt 8 m² sàn/người chưa chắc đã bảo đảm đầy đủ điều kiện về thông thoáng, vệ sinh, an toàn và phòng cháy, chữa cháy. Ngược lại, diện tích thấp hơn ngưỡng này cũng không thể tự động được xem là bằng chứng cho thấy mọi điều kiện sinh sống đều không bảo đảm.

Do đó, nếu mục tiêu là hạn chế tình trạng bố trí quá đông người trong không gian nhỏ, công tác quản lý cần kết hợp kiểm tra mật độ sử dụng, lối thoát nạn, điều kiện phòng cháy, chữa cháy và chất lượng công trình. Việc chỉ dựa vào diện tích để giải quyết hoặc từ chối hồ sơ sẽ khó xử lý đầy đủ các nguy cơ liên quan đến an toàn và chất lượng sống.

TS Loan nhấn mạnh mục tiêu cuối cùng của chính sách không chỉ là quản lý dân cư mà còn phải tạo điều kiện để người dân ổn định cuộc sống, yên tâm làm việc và gắn bó lâu dài với thành phố. Trong bối cảnh nguồn cung nhà ở vừa túi tiền còn hạn chế, TP.HCM cần tiếp tục phát triển nhà ở xã hội, nhà lưu trú công nhân và nhà cho thuê phù hợp với khả năng chi trả của người lao động.

Thực tế, một số địa phương cũng đã ban hành quy định về diện tích nhà ở tối thiểu đối với trường hợp đăng ký thường trú tại chỗ ở thuê, mượn, ở nhờ. Chẳng hạn, Nghị quyết số 69/2026/NQ-HĐND của HĐND tỉnh Tây Ninh quy định mức 8 m² sàn/người cho nhóm đối tượng này. Đây là cơ sở tham khảo về cách thiết kế chính sách, song việc áp dụng tại TP.HCM vẫn cần căn cứ vào nghị quyết chính thức của thành phố sau quá trình lấy ý kiến và hoàn thiện dự thảo.

Với một đô thị có đông công nhân, sinh viên và người nhập cư như TP.HCM, quy định thống nhất có thể giúp thủ tục cư trú rõ ràng hơn. Tuy nhiên, hiệu quả của chính sách sẽ phụ thuộc vào cách triển khai, hướng dẫn cụ thể và khả năng bảo đảm rằng yêu cầu quản lý không trở thành rào cản đối với người dân có chỗ ở hợp pháp và nhu cầu an cư thực tế.