Đề xuất này đang nhận được sự quan tâm lớn bởi nó phản ánh áp lực cấp bách của ngân sách thành phố trong việc tìm kiếm nguồn kinh phí để duy trì chất lượng các khu chung cư đang xuống cấp, đồng thời thực hiện kiến nghị của Kiểm toán Nhà nước về việc đưa giá thuê về đúng giá trị thực.
Áp lực từ "lỗ hổng" kinh phí bảo trì và yêu cầu của Kiểm toán
Cơ sở quan trọng nhất dẫn đến đề xuất tăng giá mạnh tay lần này xuất phát từ thực tế thu không đủ bù chi kéo dài nhiều năm qua. Theo Sở Xây dựng Đà Nẵng, phần lớn đơn giá thuê hiện hành được xây dựng từ thời điểm nghiệm thu công trình cách đây khá lâu, chưa tính toán đầy đủ các biến động về chi phí bảo trì và quản lý vận hành. Hệ quả là nguồn kinh phí để bảo dưỡng định kỳ các tòa nhà luôn trong tình trạng thiếu hụt, khiến chất lượng sống của cư dân bị ảnh hưởng.
Bên cạnh đó, động thái này còn nhằm tuân thủ kết luận của Kiểm toán Nhà nước. Cơ quan này từng chỉ ra rằng mức giá thuê "bao cấp" hiện tại không còn phù hợp với quy định pháp luật và điều kiện kinh tế hiện nay. Do đó, việc điều chỉnh giá theo nguyên tắc tính đúng, tính đủ là bước đi bắt buộc để đảm bảo tính pháp lý và giảm gánh nặng bù lỗ cho ngân sách địa phương trong dài hạn. Nếu dự thảo này được thông qua, đây sẽ là cuộc cải tổ lớn nhất về giá thuê nhà công sản tại Đà Nẵng.
Lộ trình tăng giá "mềm" trong 5 năm để người dân thích nghi
Dù đề xuất mức tăng rất cao (từ 1,94 đến 7,46 lần tùy vị trí), nhưng cơ quan soạn thảo cũng đã tính toán đến khả năng chịu đựng của người thu nhập thấp thông qua một lộ trình 5 năm, dự kiến bắt đầu từ 2026. Thay vì áp dụng ngay lập tức mức giá mới gây sốc, phương án đưa ra cách tính cộng dồn dần dần. Cụ thể, năm đầu tiên người thuê chỉ phải trả thêm 20% của phần chênh lệch giá, và tỷ lệ này sẽ tăng dần lên 40%, 60%, 80% trong các năm tiếp theo trước khi áp dụng toàn bộ vào năm 2030.
Ví dụ điển hình được đưa ra là khu nhà ở cán bộ Bệnh viện Ung thư Đà Nẵng, nơi giá thuê dự kiến có thể tăng từ gần 17.000 đồng/m2 lên hơn 56.000 đồng/m2. Lộ trình chia nhỏ này được xem là giải pháp dung hòa, vừa giúp thành phố từng bước tiệm cận mức giá thị trường để có kinh phí tái đầu tư, vừa cho phép người dân có thời gian sắp xếp lại kế hoạch tài chính cá nhân.
Tác động đến bài toán an sinh xã hội hậu sáp nhập
Đề xuất này được đưa ra trong bối cảnh Đà Nẵng đang chịu áp lực lớn về nhu cầu nhà ở sau khi sáp nhập với Quảng Nam từ tháng 7/2025, nâng chỉ tiêu hoàn thành nhà ở xã hội lên gần 29.000 căn vào năm 2030. Việc 38/43 khu chung cư công sản nằm trong diện điều chỉnh giá lần này cho thấy quy mô tác động là rất lớn.
Dù mục tiêu của việc tăng giá là để nâng cao chất lượng dịch vụ và bảo trì tòa nhà tốt hơn, nhưng dư luận vẫn kỳ vọng trong quá trình lấy ý kiến, các cơ quan chức năng sẽ có những đánh giá tác động kỹ lưỡng hơn đến nhóm đối tượng yếu thế như hộ giải tỏa, người có công và người thu nhập thấp. Bài toán đặt ra là làm sao để vừa "tính đúng, tính đủ" cho ngân sách, vừa không biến giấc mơ an cư của người nghèo thành gánh nặng tài chính quá sức trong bối cảnh kinh tế còn nhiều thách thức.
