Tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV diễn ra sáng 29/7, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc đã trình bày chuyên đề về định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan.
Tiếp tục khẳng định đất đai thuộc sở hữu toàn dân
Theo định hướng mới, đất đai tiếp tục thuộc sở hữu toàn dân, do Nhà nước là đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý. Nghị quyết cũng nhấn mạnh không tư nhân hóa đất đai, đồng thời không cho phép người nước ngoài nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất dưới mọi hình thức, ngoại trừ người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài theo quy định.
Nhà nước tiếp tục thực hiện quyền đại diện chủ sở hữu thông qua việc quyết định quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; thu hồi, giao, cho thuê đất; công nhận quyền sử dụng đất; cho phép chuyển mục đích sử dụng đất; quy định thời hạn sử dụng đất; quyết định giá đất và điều tiết phần giá trị tăng thêm từ đất không do người sử dụng đất tạo ra.
Nghị quyết cũng yêu cầu việc khai thác và phân bổ nguồn lực đất đai phải bảo đảm công bằng, hiệu quả, hạn chế thất thoát, lãng phí, qua đó đưa đất đai trở thành động lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
Bên cạnh đó, quyền sử dụng đất tiếp tục được xác định là một loại tài sản và hàng hóa đặc biệt, nhưng không phải quyền sở hữu. Quyền sử dụng đất cùng tài sản gắn liền với đất được pháp luật bảo hộ.
Nghị quyết cũng khẳng định không xem xét lại quyền sử dụng đất hợp pháp đã được xác lập theo các chính sách qua từng thời kỳ, không thừa nhận việc đòi lại đất đã được Nhà nước giao cho người khác sử dụng và không điều chỉnh lại diện tích đất nông nghiệp đã giao cho hộ gia đình, cá nhân.
Chuyển từ "bồi thường" sang "tái thiết cuộc sống"
Một nội dung đáng chú ý khác là định hướng thay đổi cách tiếp cận trong công tác thu hồi đất.
Theo đó, việc thu hồi đất sẽ chuyển từ tư duy "bồi thường tài sản bị thu hồi" sang "tái thiết cuộc sống cho người dân". Người có đất ở bị thu hồi phải được bảo đảm có chỗ ở cũng như điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở trước đây.
Nhà nước cũng sẽ tăng cường điều tiết và quyết định giá đất khi đưa vào sử dụng nhằm hạn chế tình trạng tồn tại nhiều mức giá khác nhau trên thị trường, đồng thời ưu tiên quỹ đất để phát triển nhà ở cho thuê, tạo thêm cơ hội tiếp cận nhà ở cho người dân.
Đề xuất Nhà nước mua lại dự án không thể tiếp tục triển khai
Để xử lý các dự án bất động sản tồn đọng kéo dài, Nghị quyết định hướng xây dựng cơ chế đặc thù nhằm tháo gỡ các vướng mắc trong quản lý và sử dụng đất.
Đáng chú ý, Trung ương đề xuất nghiên cứu thí điểm để Nhà nước mua lại các dự án nhà ở thương mại của chủ đầu tư không còn đủ năng lực triển khai hoặc không thể chuyển nhượng.
Nếu được triển khai, quỹ nhà ở hình thành từ cơ chế này sẽ thuộc sở hữu Nhà nước và được sử dụng để đáp ứng nhu cầu nhà ở của người dân.
Song song đó, Chính phủ sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế, xây dựng hệ thống quản trị đất đai hiện đại, công khai và minh bạch; đồng thời phát huy vai trò giám sát của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội và người dân trong quá trình thực hiện chính sách.
Phấn đấu hoàn thành cơ sở dữ liệu đất đai trước năm 2027
Nghị quyết cũng đặt mục tiêu xây dựng hệ thống thông tin quốc gia về đất đai theo hướng tập trung, thống nhất và kết nối với các cơ sở dữ liệu về dân cư, thuế, quy hoạch, bất động sản cùng các dữ liệu chuyên ngành khác.
Theo lộ trình, đến hết năm 2026, cả nước phấn đấu hoàn thành cơ sở dữ liệu số đối với toàn bộ các thửa đất đã được thu thập thông tin. Đến hết năm 2027, hoàn thành việc đo đạc, lập bản đồ địa chính, hồ sơ địa chính và xây dựng cơ sở dữ liệu đối với toàn bộ diện tích đất chưa được số hóa.
Theo Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc, Chính phủ đang khẩn trương xây dựng chương trình hành động để triển khai Nghị quyết, trong đó trọng tâm là sửa đổi Luật Đất đai và các luật liên quan. Dự kiến hồ sơ dự án luật sẽ được trình Quốc hội tại kỳ họp bất thường tháng 8/2026 và xem xét thông qua tại Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI vào tháng 10/2026.
