Trong bối cảnh TP.HCM nghiên cứu định hướng phát triển hành lang sông Sài Gòn, nhiều chuyên gia quy hoạch cho rằng cần thay đổi cách tiếp cận đối với quỹ đất ven sông, từ tư duy dành phần lớn diện tích cho cây xanh và công viên sang mô hình phát triển tích hợp nhiều chức năng nhằm gia tăng giá trị kinh tế, xã hội và môi trường.

Theo KTS Nguyễn Thái Thuật Hiền, Phó Chủ tịch Chi hội Kiến trúc sư Cảnh quan Việt Nam, mảng xanh ven sông là cần thiết nhưng nếu trở thành chức năng chủ đạo trên toàn tuyến sẽ tạo ra áp lực lớn cho ngân sách. Ông cho biết chi phí duy trì cây xanh đô thị hiện dao động khoảng 15 - 30 tỷ đồng/km/năm, bao gồm các hoạt động tưới nước, cắt tỉa, chiếu sáng và bảo vệ. Trong khi đó, các công viên thiếu hoạt động thương mại và dịch vụ thường khó duy trì sức sống, dễ vắng người vào buổi tối và phát sinh các vấn đề về quản lý, an ninh.

Ở chiều ngược lại, theo ông Hiền, việc sử dụng toàn bộ quỹ đất ven sông làm công viên sẽ làm mất cơ hội khai thác nguồn lực từ loại đất có giá trị cao bậc nhất trong đô thị. Ông nhận định các khu đất thương mại ven sông có khả năng tạo nguồn thu ngân sách lớn từ hoạt động kinh doanh, dịch vụ và du lịch, trong khi giá trị bất động sản mặt tiền sông thường cao hơn đáng kể so với các vị trí bên trong cùng khu vực.

Từ thực tế này, KTS Nguyễn Thái Thuật Hiền đề xuất TP.HCM nghiên cứu mô hình xen cài bốn loại đất trong quy hoạch hành lang sông Sài Gòn, gồm đất cây xanh sinh thái, bến thủy nội địa, thương mại - dịch vụ và công cộng văn hóa. Theo đề xuất, khoảng 30% diện tích dành cho cây xanh sinh thái, 10% cho bến thủy nội địa, 25% cho thương mại - dịch vụ, 20% cho công cộng - văn hóa - xã hội và 15% cho hạ tầng kỹ thuật.

Ông cho rằng cây xanh ven sông cần được xem là hạ tầng sinh thái với chức năng chống sạt lở, điều hòa vi khí hậu và hỗ trợ thoát nước, đồng thời kết hợp với các hoạt động dịch vụ, du lịch để gia tăng hiệu quả khai thác không gian công cộng.

Đồng quan điểm, KTS Trần Tuấn, Hội Kiến trúc sư TP.HCM, đề xuất phát triển hành lang ven sông theo hướng tích hợp công viên, giao thông thủy, thương mại và dịch vụ thay vì chỉ tập trung vào cây xanh. Theo ông, hệ thống bến thủy nên được tổ chức theo nhiều cấp độ, kết hợp với các khu thương mại, dịch vụ, ẩm thực và không gian công cộng để hình thành chuỗi điểm đến liên tục dọc bờ sông.

Ông Trần Tuấn cho rằng các hoạt động kinh doanh như nhà hàng, quán cà phê ven sông, chợ phiên, không gian văn hóa cộng đồng hay các cơ sở lưu trú quy mô vừa có thể góp phần gia tăng giá trị sử dụng đất, thu hút du khách và tạo thêm nguồn thu cho nền kinh tế đô thị.

Theo các chuyên gia, không gian công cộng ven sông không nên được xem là phần đất dự trữ hay đất sử dụng thụ động, mà cần trở thành hạ tầng mềm có khả năng thu hút người dân và kích thích các hoạt động kinh tế, văn hóa và du lịch phát triển. Khi được quy hoạch hợp lý, mỗi loại hình sử dụng đất sẽ hỗ trợ và gia tăng giá trị cho các chức năng liền kề.

Các ý kiến cũng cho rằng hành lang sông Sài Gòn cần được xem là tài sản chiến lược của TP.HCM trong tầm nhìn dài hạn. Đây không chỉ là không gian sinh thái quan trọng mà còn là nền tảng để phát triển giao thông công cộng đa phương thức, kinh tế dịch vụ, du lịch và công nghiệp văn hóa của thành phố.

Chia sẻ tại một hội thảo về quy hoạch TP.HCM, ông Nguyễn Quốc Kỳ, Chủ tịch HĐQT Vietravel, cho rằng thành phố cần coi sông nước và biển là tài sản chiến lược trong phát triển kinh tế. Trong bối cảnh TP.HCM đang đối mặt với tình trạng sụt lún và áp lực chống ngập ngày càng lớn, quy hoạch đô thị cần chú trọng yếu tố môi trường, hướng tới khai thác hiệu quả các lợi thế tự nhiên thay vì phát triển theo hướng đối đầu với thiên nhiên.