Theo tờ trình đề xuất đưa dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đất đai vào chương trình lập pháp năm 2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết trong hơn một thập kỷ qua vẫn tồn tại số lượng lớn các giao dịch chuyển nhượng đất đai không đủ điều kiện pháp lý, chủ yếu do thực hiện bằng giấy viết tay. Những trường hợp này không được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, dẫn đến hạn chế trong giao dịch, thế chấp và tiềm ẩn nguy cơ tranh chấp.
Để xử lý thực trạng này, Bộ đề xuất công nhận quyền sử dụng đất đối với các giao dịch bằng giấy viết tay phát sinh trong khoảng thời gian từ sau ngày 1/7/2014 đến trước ngày 1/8/2024, thời điểm Luật Đất đai 2024 có hiệu lực. Theo cơ quan soạn thảo, việc hợp thức hóa có kiểm soát sẽ góp phần bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân, đồng thời đưa các giao dịch này vào khuôn khổ quản lý.
Bên cạnh đó, Bộ cũng đề xuất điều chỉnh quy định liên quan đến quyền của người sử dụng đất trong thời gian chờ thu hồi. Thực tế hiện nay, dù đã có thông báo thu hồi nhưng chưa có quyết định chính thức, người sử dụng đất vẫn có thể chuyển nhượng, tặng cho hoặc góp vốn bằng quyền sử dụng đất. Điều này dẫn đến tình trạng mua bán “đón đền bù” nhằm trục lợi chính sách.
Để khắc phục, Bộ đề xuất quy định người nhận chuyển nhượng trong giai đoạn này chỉ được hưởng quyền bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tương ứng với người có đất bị thu hồi trước đó. Theo đánh giá, quy định này sẽ giúp hạn chế đầu cơ, đảm bảo công bằng trong chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng.
Liên quan đến đất trồng lúa, cơ quan soạn thảo cũng kiến nghị điều chỉnh theo hướng giảm bớt thủ tục. Theo đó, trường hợp cá nhân nhận chuyển nhượng đất trồng lúa vượt hạn mức nhưng đã có dự án đầu tư phù hợp thì không cần lập thêm phương án sử dụng đất, thay vì phải thành lập tổ chức kinh tế như quy định hiện hành. Đề xuất này nhằm giảm chi phí, tạo điều kiện khai thác hiệu quả quỹ đất.
Ngoài ra, dự thảo cũng đề cập việc xử lý linh hoạt hơn đối với các trường hợp đất có nguồn gốc phức tạp như đất lấn chiếm hoặc được giao trái thẩm quyền trong quá khứ, trên cơ sở phù hợp với thực tế sử dụng.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, sau gần hai năm triển khai, Luật Đất đai 2024 đã bộc lộ một số vướng mắc trong thực tiễn. Dù đã có 26 văn bản được ban hành để tháo gỡ, vẫn còn tồn tại các điểm nghẽn liên quan đến giá đất, thu hồi, bồi thường, thủ tục hành chính và phân cấp thẩm quyền. Việc sửa đổi luật lần này nhằm tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, giảm tranh chấp và khơi thông nguồn lực đất đai.
Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung dự kiến điều chỉnh khoảng 65 điều của Luật Đất đai 2024, trong đó tập trung luật hóa các cơ chế đã được thí điểm và tăng cường phân cấp, phân quyền trong quản lý đất đai.
