Đột phá chính sách để khuyến khích sinh đủ hai con
Tại buổi họp báo, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương nhấn mạnh Luật Dân số lần này mang nhiều điểm mới so với Pháp lệnh Dân số trước đây, nhằm ứng phó với tốc độ già hóa dân số nhanh và mức sinh giảm sâu. Nhà nước quyết định triển khai gói giải pháp đồng bộ để hỗ trợ các cặp vợ chồng sinh đủ hai con, trong đó đáng chú ý nhất là sự điều chỉnh về chế độ thai sản.
Theo quy định mới, lao động nữ sinh con thứ hai sẽ được hưởng thời gian nghỉ thai sản lên đến 7 tháng, tăng thêm so với mức 6 tháng hiện hành. Vai trò của người cha cũng được đề cao khi lao động nam sẽ được nghỉ 10 ngày làm việc để chăm sóc vợ con trong lần sinh này. Bên cạnh đó, Luật cũng thiết kế các gói hỗ trợ tài chính nhắm vào các nhóm đối tượng đặc thù như phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người, phụ nữ tại các tỉnh thành có mức sinh thấp và khoản hỗ trợ cho phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi. Tùy theo khả năng ngân sách, chính quyền địa phương được phép ban hành mức hỗ trợ cao hơn quy định của Chính phủ để khuyến khích người dân.
Gỡ khó an cư bằng cơ chế ưu tiên xét duyệt nhà ở xã hội
Một trong những điểm nghẽn lớn nhất khiến các gia đình trẻ ngại sinh thêm con là áp lực về nhà ở. Để tháo gỡ vấn đề này, Luật Dân số đã luật hóa quy định ưu tiên mua, thuê mua hoặc thuê nhà ở xã hội đối với người có từ hai con đẻ trở lên. Cần hiểu rõ rằng đây không phải là một đặc quyền miễn trừ các điều kiện khác, mà là cơ chế ưu tiên được tích hợp vào quy trình xét duyệt hồ sơ theo pháp luật về nhà ở.
Làm rõ thêm vấn đề này, ông Phạm Vũ Hoàng, Phó cục trưởng Cục Dân số (Bộ Y tế) cho biết Luật Dân số đã sửa đổi chi tiết Điều 76 và Điều 77 của Luật Nhà ở. Theo đó, việc sinh đủ hai con sẽ trở thành một tiêu chí quan trọng để tính điểm ưu tiên, giúp các gia đình này có lợi thế cạnh tranh cao hơn khi nộp hồ sơ đăng ký mua nhà. Hiện tại, Bộ Y tế đang phối hợp với Bộ Xây dựng để soạn thảo thông tư hướng dẫn về mẫu giấy tờ chứng minh đối tượng thụ hưởng. Theo kế hoạch dự kiến của các cơ quan chuyên môn, khung pháp lý hướng dẫn chi tiết này sẽ nỗ lực hoàn thiện trước ngày 15.5.2026 để đảm bảo sự đồng bộ khi Luật chính thức có hiệu lực.
Nỗ lực thay đổi nhận thức về giới tính và thích ứng già hóa
Song song với khuyến sinh, Luật Dân số tiếp tục siết chặt các quy định nhằm giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh. Luật nghiêm cấm tuyệt đối hành vi lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức, với chế tài xử lý nghiêm khắc nhất là đình chỉ hành nghề đối với nhân viên y tế vi phạm. Ở góc độ xã hội, Luật khuyến khích việc đưa cam kết không lựa chọn giới tính khi sinh vào hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư. Đây được xem là biện pháp tuyên truyền mềm dẻo, vận động thay đổi nhận thức từ cấp cơ sở, bổ trợ cho các chế tài hành chính cứng rắn.
Về vấn đề già hóa dân số, Luật đưa ra cách tiếp cận chủ động và toàn diện hơn. Thay vì chỉ tập trung vào chăm sóc y tế, Luật khuyến khích người dân chủ động chuẩn bị cho tuổi già ngay từ khi còn trẻ về cả ba trụ cột: sức khỏe, tài chính và tâm lý. Đồng thời, các quy định mới cũng tạo hành lang pháp lý để phát triển đa dạng các mô hình chăm sóc người cao tuổi, từ tự chăm sóc, chăm sóc tại nhà đến các dịch vụ dưỡng lão chuyên nghiệp, nhằm đảm bảo an sinh bền vững cho xã hội trong tương lai.
