Theo số liệu của Thống kê TP HCM, doanh thu dịch vụ kinh doanh bất động sản trên địa bàn thành phố trong 10 tháng đầu năm 2026 ước đạt 373.011 tỷ đồng, tăng 10,8% so với cùng kỳ năm trước. Lĩnh vực này chiếm hơn 56,6% tổng doanh thu nhóm dịch vụ khác, tiếp tục đóng góp đáng kể vào hoạt động kinh tế của thành phố.

Nhu cầu xây dựng và hoàn thiện nhà ở cũng ghi nhận tín hiệu tích cực. Doanh thu bán lẻ nhóm gỗ và vật liệu xây dựng đạt hơn 97.000 tỷ đồng, tăng 28% so với cùng kỳ. Kết quả này phần nào phản ánh hoạt động xây dựng và nhu cầu vật liệu trên địa bàn đang được cải thiện.

Ở góc độ ngân sách, các khoản thu về nhà, đất trong 10 tháng ước đạt 78.917 tỷ đồng, tăng 20% so với cùng kỳ năm ngoái. Khoản thu này chiếm hơn 10% tổng thu cân đối ngân sách nhà nước và đạt trên 67% dự toán năm.

Trong khi đó, nguồn thu từ quỹ sử dụng đất lũy kế 10 tháng đạt khoảng 30.702 tỷ đồng, tăng 51% so với cùng kỳ nhưng mới hoàn thành 43% kế hoạch năm. Những con số này cho thấy nguồn thu liên quan đến đất đai đang tăng, song tiến độ chuyển hóa quỹ đất thành nguồn lực tài chính vẫn còn nhiều dư địa.

Về xử lý các dự án tồn đọng, TP HCM đã rà soát 921 dự án kéo dài, trong đó hoàn thành tháo gỡ vướng mắc cho 361 dự án, tương đương 39%. Thành phố cũng đã xác định hướng xử lý đối với 560 dự án còn lại. Đối với công tác giải phóng mặt bằng, ba dự án trọng điểm cơ bản hoàn thành bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, với tỷ lệ bàn giao mặt bằng đạt từ 98% đến 100%.

Tiến sĩ Lê Bá Chí Nhân, chuyên gia kinh tế, nhận định doanh thu kinh doanh bất động sản và nguồn thu ngân sách từ nhà, đất tăng là những tín hiệu cho thấy thị trường TP HCM đang dần phục hồi. Tuy nhiên, đây mới là dấu hiệu ban đầu, chưa đủ cơ sở để khẳng định thị trường đã bước vào chu kỳ tăng trưởng bền vững.

Theo ông Nhân, việc tháo gỡ vướng mắc cho 361 dự án không chỉ giúp doanh nghiệp giải quyết khó khăn mà còn khơi thông nguồn lực đất đai, vốn đầu tư và tài sản xã hội đang bị đình trệ. Khi các dự án được tái khởi động, hoạt động xây dựng, cung ứng vật liệu, tài chính, môi giới và dịch vụ có thể đồng thời được kích hoạt, tạo thêm việc làm và đóng góp cho tăng trưởng kinh tế.

Dù vậy, 560 dự án còn lại cho thấy thành phố cần chuyển từ cách xử lý riêng lẻ sang giải quyết các điểm nghẽn mang tính hệ thống. Chuyên gia đề xuất xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành có thẩm quyền thực chất, phân loại dự án theo từng nhóm vướng mắc về pháp lý, quy hoạch, đất đai, nghĩa vụ tài chính và thủ tục đầu tư. Mỗi dự án cần được xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm, thời hạn xử lý và trách nhiệm của người đứng đầu.

Một vấn đề khác cần ưu tiên là cải cách cơ chế định giá đất. Theo ông Nhân, thành phố cần xây dựng cơ sở dữ liệu giá đất minh bạch, thống nhất và áp dụng phương pháp định giá phù hợp với đặc điểm từng khu vực cũng như điều kiện thị trường. Việc xác định rõ nghĩa vụ tài chính tại thời điểm phát sinh cũng giúp hạn chế tình trạng dự án kéo dài nhiều năm nhưng gặp khó khăn do thay đổi về giá và chính sách.

Bên cạnh đó, tháo gỡ pháp lý cần gắn với mục tiêu đưa sản phẩm thực tế ra thị trường, ưu tiên nhà ở vừa túi tiền, nhà ở xã hội và những dự án có khả năng triển khai ngay. Đây là yếu tố quan trọng để nguồn lực được khơi thông chuyển thành nguồn cung, thay vì chỉ dừng lại ở việc hoàn tất thủ tục cho doanh nghiệp.

Đánh giá về nguồn thu từ đất, ông Nhân cho rằng hai tháng cuối năm có ý nghĩa quan trọng đối với khả năng hoàn thành các chỉ tiêu thu ngân sách và đầu tư công của TP HCM. Dù nguồn thu từ quỹ sử dụng đất tăng 51%, tỷ lệ thực hiện mới đạt 43% kế hoạch năm cho thấy vẫn còn khoảng cách giữa tiềm năng đất đai và khả năng chuyển hóa thành nguồn thu thực tế.

Để cải thiện kết quả, thành phố cần đẩy nhanh việc xác định giá đất cụ thể, tổ chức đấu giá những khu đất đã đủ điều kiện pháp lý và giải quyết nghĩa vụ tài chính tại các dự án hoàn tất thủ tục. Theo chuyên gia, đất đai không nên chỉ được xem là nguồn thu ngân sách một lần mà cần được khai thác như nguồn lực tạo ra giá trị gia tăng lâu dài.

Hiệu quả của chính sách tài chính đất đai, vì vậy, không chỉ nằm ở số tiền thu được từ đấu giá hay chuyển nhượng quyền sử dụng đất, mà còn ở khả năng chuyển nguồn lực này thành hạ tầng, hoạt động sản xuất, việc làm và tăng trưởng kinh tế bền vững.