Theo dự thảo Luật Đất đai sửa đổi do Bộ Nông nghiệp và Môi trường xây dựng, một số trường hợp đang sử dụng đất có vi phạm về thủ tục trước ngày 1/8/2024 có thể được Nhà nước xem xét công nhận quyền sử dụng đất và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất (sổ hồng).
Quy định được đề xuất áp dụng với những trường hợp đất đã được sử dụng ổn định, không có tranh chấp, phù hợp với quy hoạch và không ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh, môi trường hoặc an toàn công trình. Người sử dụng đất cũng phải đáp ứng các điều kiện theo quy định của pháp luật.
Theo đề xuất, việc cấp sổ hồng không đồng nghĩa mọi trường hợp đất vi phạm trước mốc thời gian này đều đương nhiên được công nhận. Người sử dụng đất vẫn phải hoàn thành nghĩa vụ tài chính theo quy định, trừ những trường hợp được miễn, không phải thực hiện, được ghi nợ nghĩa vụ tài chính hoặc thuộc trường hợp thuê đất trả tiền hằng năm.
Một nội dung khác được đề cập trong dự thảo là trường hợp đất của tổ chức đã bố trí cho hộ gia đình, cá nhân làm nhà ở trước ngày 1/8/2024. Phần diện tích này phải được bàn giao cho cơ quan có thẩm quyền để thực hiện thủ tục cấp sổ hồng cho người đang sử dụng theo quy định.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết việc đề xuất sửa đổi xuất phát từ những vướng mắc tồn tại trong quá trình đăng ký đất đai, cấp giấy chứng nhận. Một số trường hợp có nguồn gốc từ nông, lâm trường, đất được giao không đúng thẩm quyền, đất lấn, chiếm, tự ý chuyển mục đích sử dụng hoặc gặp khó khăn khi xác định diện tích đất ở vẫn chưa được giải quyết dứt điểm.
Theo quy định của Luật Đất đai năm 2024, việc xem xét cấp sổ hồng đối với hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất có vi phạm pháp luật đất đai hiện được giới hạn đối với các trường hợp vi phạm trước ngày 1/7/2014 và được phân loại theo từng nhóm với những điều kiện cụ thể.
Nếu được thông qua, đề xuất mới sẽ mở rộng mốc thời gian xem xét đối với một số trường hợp vi phạm về thủ tục lên ngày 1/8/2024. Tuy nhiên, đây hiện mới là nội dung trong dự thảo Luật Đất đai sửa đổi, chưa phải quy định pháp luật đã có hiệu lực.
Đáng chú ý, dự thảo cũng đặt ra ranh giới xử lý đối với các vi phạm phát sinh sau ngày 1/8/2024. Theo thông tin được Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất, các trường hợp vi phạm từ sau thời điểm này sẽ phải được xử lý nghiêm minh, với chế tài đủ mạnh nhằm ngăn chặn việc tiếp tục phát sinh vi phạm.
Bên cạnh chính sách cấp giấy chứng nhận, dự thảo Luật Đất đai sửa đổi còn định hướng tăng tính minh bạch của thị trường quyền sử dụng đất. Thông tin về quy hoạch, pháp lý dự án, giá đất, giao dịch, nghĩa vụ tài chính, thế chấp, tranh chấp và hiện trạng sử dụng đất được định hướng công khai, đồng thời từng bước kết nối dữ liệu giữa các cơ quan liên quan.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, việc sửa đổi nhằm hướng tới việc xác định rõ chủ thể quản lý, sử dụng đối với phần lớn diện tích đất, đồng thời hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất đai và hạn chế tình trạng tranh chấp, lấn chiếm. Dự thảo cũng đề xuất tăng phân cấp cho địa phương trong xử lý các thủ tục đất đai, đi kèm cơ chế kiểm tra, giám sát.
Điểm cần lưu ý là các đề xuất trên vẫn đang trong quá trình xây dựng, lấy ý kiến và hoàn thiện. Do đó, người dân có đất thuộc diện vi phạm thủ tục không nên hiểu rằng chỉ cần vi phạm trước ngày 1/8/2024 là chắc chắn được cấp sổ hồng; việc công nhận quyền sử dụng đất vẫn phụ thuộc vào từng trường hợp và các điều kiện cụ thể khi quy định chính thức được ban hành.
