Góp ý về định hướng sửa đổi Luật Nhà ở tại phiên thảo luận tổ chiều 19/8, đại biểu Bùi Xuân Hải, Hiệu trưởng Trường Đại học Hải Phòng, cho rằng phát triển nhà ở cho thuê là một hướng đi cần được ưu tiên trong bối cảnh giá bất động sản ở mức cao.

Theo ông Hải, với mặt bằng giá nhà hiện nay, một người lao động bình thường có thể phải làm việc cả đời mới đủ tiền mua một tài sản bất động sản. Vì vậy, phát triển nhà ở cho thuê sẽ giúp nhiều người, đặc biệt là nhóm có hoàn cảnh khó khăn, có cơ hội tiếp cận chỗ ở hợp pháp và ổn định mà không nhất thiết phải sở hữu nhà.

Đại biểu cho rằng chủ trương phát triển nhà ở cho thuê là phù hợp với nhu cầu thực tế. Tuy nhiên, để biến định hướng này thành nguồn cung thực tế trên thị trường, cần tạo cơ chế đủ hấp dẫn để doanh nghiệp bỏ vốn đầu tư.

Trong điều kiện ngân sách Nhà nước và nguồn lực công còn hạn chế, ông Hải cho rằng huy động nguồn vốn xã hội hóa từ doanh nghiệp là giải pháp quan trọng. Muốn doanh nghiệp tham gia, chính sách cần giảm tối đa chi phí đầu vào và tạo điều kiện thuận lợi trong quá trình triển khai dự án.

Một trong những đề xuất đáng chú ý là miễn toàn bộ tiền sử dụng đất và tiền thuê đất đối với phần diện tích được sử dụng để xây dựng nhà ở cho thuê. Theo đại biểu, ưu đãi này có thể giúp giảm chi phí phát triển dự án, từ đó tạo điều kiện để doanh nghiệp cung cấp sản phẩm với mức giá phù hợp hơn.

Bên cạnh ưu đãi về đất đai, ông Hải đề nghị cải cách mạnh thủ tục hành chính đối với các dự án nhà ở cho thuê. Theo ông, thủ tục kéo dài là một trong những yếu tố khiến chi phí và thời gian triển khai dự án tăng lên, làm giảm sức hấp dẫn đối với doanh nghiệp.

Đại biểu đề xuất Chính phủ dành một cơ chế đặc thù cho loại hình này, trong đó tinh gọn tối đa quy trình và thủ tục giao đất để chủ đầu tư có thể sớm triển khai dự án. Theo ông, quy định về ưu tiên đơn giản hóa thủ tục cho nhà ở cho thuê cũng cần được thể hiện rõ trong luật.

Bên cạnh việc tạo ưu đãi cho doanh nghiệp, ông Hải lưu ý cần xác định chính xác đối tượng được hưởng chính sách để tránh tình trạng trục lợi. Các nhóm đối tượng cần được quy định cụ thể về điều kiện tiếp cận, thay vì áp dụng một cách dàn trải.

Chẳng hạn, với nhóm người cao tuổi, đại biểu cho rằng không nên áp dụng chính sách cho tất cả người trên 60 tuổi theo cùng một tiêu chí. Cần phân biệt người sống một mình, không có nơi nương tựa với người đang sống cùng con cháu và vẫn có khả năng bảo đảm cuộc sống.

Theo ông Hải, chính sách phát triển nhà ở cho thuê cũng nên ưu tiên khu vực đô thị, nơi nhu cầu thuê nhà lớn và giá nhà đang tạo áp lực đáng kể lên người dân. Việc dàn trải chính sách sang những địa bàn có nhu cầu thấp có thể làm giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Một vấn đề khác được đại biểu đặt ra là phạm vi địa lý của nhóm được tiếp cận nhà ở cho thuê. Ông dẫn ví dụ, nếu một dự án được triển khai tại Hải Phòng thì cần làm rõ người có hộ khẩu ở địa phương khác có được thuê hay không.

Theo ông, việc không quy định rõ có thể dẫn tới mất cân đối cung - cầu cục bộ và gây thêm áp lực cho chính quyền địa phương trong quản lý dân cư, hạ tầng và các chính sách an sinh.

Đáng chú ý, đại biểu Bùi Xuân Hải đề nghị kiểm soát chặt tỷ lệ nhà ở thương mại được phép lồng ghép trong dự án nhà ở cho thuê. Theo dự thảo, chủ đầu tư có thể dành một tỷ lệ diện tích nhất định để xây dựng nhà ở thương mại hoặc kinh doanh dịch vụ nhằm bù đắp chi phí, nhưng chưa quy định tỷ lệ cụ thể.

Ông Hải cho rằng việc bỏ ngỏ tỷ lệ này có thể tạo kẽ hở để chủ đầu tư gia tăng diện tích thương mại, từ đó tận dụng các ưu đãi về đất đai và chính sách của Nhà nước cho mục tiêu kinh doanh.

Để hạn chế nguy cơ lạm dụng, đại biểu đề xuất quy định một tỷ lệ trần cụ thể. Theo phương án ông đưa ra, diện tích dành cho mục đích thương mại có thể được giới hạn trong khoảng từ 10% đến tối đa 20% tổng diện tích sàn hoặc diện tích đất của dự án.

Các đề xuất được đưa ra trong bối cảnh khả năng tiếp cận nhà ở đang trở thành vấn đề lớn đối với người dân tại các đô thị. Theo đại biểu Bùi Xuân Hải, bên cạnh việc thúc đẩy nguồn cung nhà ở thương mại và nhà ở xã hội, phát triển nhà ở cho thuê với cơ chế ưu đãi phù hợp có thể mở thêm một lựa chọn cho những người chưa đủ khả năng mua nhà.