“Kho tài sản công” bị lãng phí
Tại TP.HCM, chính quyền vừa lên kế hoạch đấu giá 3.790 căn hộ TĐC thuộc các lô R1–R5 tại phường An Khánh, nằm trong Khu đô thị mới Thủ Thiêm. Đây là số căn hộ đã hoàn thành từ hơn một thập kỷ trước nhưng nhiều lần đấu giá vẫn không thành công, dù giá khởi điểm từng lên tới gần 10.000 tỷ đồng.
Khu TĐC Bình Khánh – một phần của dự án – có quy mô khoảng 38,4 ha với khoảng 12.500 căn hộ. Tuy nhiên, chỉ một phần nhỏ được sử dụng đúng mục đích, còn lại bị bỏ trống kéo dài khi nhiều hộ dân chọn nhận tiền để tự lo nơi ở mới.
Tình trạng tương tự cũng diễn ra tại khu TĐC Vĩnh Lộc B (huyện Bình Chánh), dự án rộng khoảng 30 ha, gồm 45 block chung cư với khoảng 2.000 căn hộ và hơn 500 nền đất. Dù được đầu tư đồng bộ hạ tầng, tỷ lệ lấp đầy tại đây hiện chỉ khoảng 15%, nhiều block xuống cấp, hoang hóa sau thời gian dài không sử dụng.
Không chỉ riêng TP.HCM, tại Hà Nội cũng ghi nhận khoảng 4.000 căn hộ TĐC ở 9 dự án bị bỏ hoang. Một số công trình nằm tại các quận như Long Biên, Hoàng Mai hay Hai Bà Trưng thậm chí đã hoàn thành từ hơn 15 năm trước nhưng vẫn chưa có người vào ở.
Theo các chuyên gia, nguyên nhân chủ yếu đến từ quy hoạch chưa sát nhu cầu thực tế: vị trí xa trung tâm, hạ tầng thiếu đồng bộ hoặc không phù hợp sinh kế của người dân. Hệ quả là nhiều khu nhà rơi vào cảnh “cửa đóng then cài”, trong khi thị trường vẫn thiếu nguồn cung nhà ở giá phù hợp.
Cởi trói cơ chế để khai thác hiệu quả
Trước thực trạng lãng phí kéo dài, nhiều ý kiến đề xuất cho phép chuyển đổi các căn hộ TĐC không sử dụng sang nhà ở thương mại giá phù hợp, theo dự thảo nghị quyết đang được Bộ Xây dựng lấy ý kiến.
Đây được xem là giải pháp “một mũi tên trúng hai đích”: vừa xử lý hàng tồn kho, vừa bổ sung nguồn cung cho nhóm người có thu nhập trung bình – đối tượng không đủ điều kiện mua nhà ở xã hội nhưng cũng khó tiếp cận nhà thương mại giá cao.
Theo chuyên gia bất động sản Trần Khánh Quang, việc TP.HCM nhiều lần đấu giá không thành không nằm ở giá bán, mà chủ yếu do vướng mắc về cơ chế, chính sách và quy định liên quan đến quản lý tài sản công. Ông cho rằng cần đưa quỹ nhà này vào nghị quyết thí điểm để có cơ chế linh hoạt hơn trong khai thác.
Ở góc độ khác, TS Đỗ Thị Loan cũng nhấn mạnh sự lãng phí khi hàng chục nghìn căn hộ bị bỏ hoang trong khi nhu cầu nhà ở vẫn rất lớn. Theo bà, việc chuyển đổi sang mô hình bán, cho thuê hoặc thuê mua với mức giá phù hợp sẽ mở ra cơ hội tiếp cận nhà ở cho nhiều người dân.
Bài toán kinh tế và an sinh
Thực tế hiện nay cho thấy nghịch lý: người dân “đỏ mắt” tìm nhà giá hợp lý, trong khi quỹ nhà TĐC lại bị bỏ không. Không chỉ gây lãng phí nguồn lực đầu tư hàng chục nghìn tỷ đồng, tình trạng này còn tạo áp lực lên thị trường bất động sản và ngân sách nhà nước.
Riêng tại TP.HCM, chi phí duy tu, bảo dưỡng các khu nhà TĐC bỏ hoang mỗi năm lên tới hơn 70 tỷ đồng. Trong khi đó, nhiều block đã xuống cấp, hạ tầng bị bỏ mặc, gây mất mỹ quan đô thị và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn.
Các chuyên gia nhận định, nếu được tháo gỡ về cơ chế và triển khai đúng hướng, việc “đánh thức” quỹ nhà này không chỉ giúp thu hồi vốn đầu tư mà còn tạo ra nguồn cung lớn nhà ở giá hợp lý, góp phần cân bằng thị trường và đảm bảo an sinh xã hội.
Dự thảo nghị quyết về phát triển nhà ở thương mại giá phù hợp được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý mới, cho phép địa phương chủ động sử dụng cả quỹ đất và quỹ nhà sẵn có để phát triển nhà ở.
Nếu được thông qua và triển khai hiệu quả, hàng chục nghìn căn hộ TĐC “ngủ quên” có thể trở thành nơi an cư cho nhiều gia đình, đồng thời góp phần tái cấu trúc thị trường bất động sản theo hướng bền vững hơn.
Việc “đánh thức” những khối tài sản công khổng lồ này vì thế không chỉ là bài toán kinh tế, mà còn là phép thử về năng lực điều hành và quyết tâm cải cách của chính quyền đô thị trong giai đoạn tới.
