Không còn phụ thuộc địa giới hành chính
Trong bối cảnh thị trường bất động sản cần được “khơi thông” về thủ tục, một trong những đề xuất đáng chú ý tại dự thảo Luật Công chứng (sửa đổi) là mở rộng thẩm quyền công chứng đối với các giao dịch nhà đất trên phạm vi toàn quốc, thay vì bị giới hạn theo địa bàn như hiện nay.
Theo nội dung dự thảo, Chính phủ sẽ quy định lộ trình thực hiện việc công chứng các giao dịch bất động sản không phụ thuộc địa giới hành chính. Một số trường hợp đặc thù như công chứng di chúc, văn bản từ chối nhận di sản hay sửa đổi, chấm dứt giao dịch liên quan vẫn áp dụng quy định riêng.
Đề xuất này nhận được sự đồng tình từ nhiều người dân và nhà đầu tư. Thực tế, quy định hiện hành buộc việc công chứng phải thực hiện tại địa phương nơi có tài sản đã khiến nhiều người phải di chuyển xa, phát sinh chi phí và mất nhiều thời gian. Trong khi đó, nếu được công chứng linh hoạt tại nơi cư trú hoặc làm việc, người dân có thể chủ động hơn trong giao dịch, đồng thời giảm áp lực cho các văn phòng công chứng tại khu vực “nóng”.
Phát biểu tại một phiên thảo luận, đại biểu Quốc hội Phạm Văn Hòa (đoàn Đồng Tháp) cho rằng việc mở rộng phạm vi công chứng là phù hợp với xu hướng chuyển đổi số, giúp giảm chi phí xã hội và tạo thuận lợi cho cả người dân lẫn công chứng viên. Ông nhấn mạnh những thủ tục đơn giản nên được phân cấp hợp lý, tạo điều kiện để người dân lựa chọn nơi thực hiện mà vẫn đảm bảo giá trị pháp lý.
Cần đồng bộ dữ liệu để tránh rủi ro
Ở góc độ pháp lý, các chuyên gia cho rằng việc “cởi trói” địa giới hành chính trong công chứng là cần thiết, nhưng điều kiện tiên quyết là phải hoàn thiện hệ thống dữ liệu liên thông.
Luật sư Trần Minh Cường (Đoàn luật sư TP.HCM) phân tích, bản chất của công chứng là xác nhận tính hợp pháp của giao dịch, không phải quản lý địa bàn. Khi dữ liệu đất đai, quy hoạch và thông tin chủ thể được số hóa, kết nối đồng bộ, việc công chứng ở đâu sẽ không còn là vấn đề cốt lõi. Ngược lại, nếu dữ liệu chưa hoàn chỉnh, nguy cơ sai sót hoặc phát sinh tranh chấp là rất lớn.
Đồng quan điểm, ông Nguyễn Văn Hòa, Chủ tịch Hội Công chứng viên TP.HCM, cho biết đề xuất này chỉ có thể triển khai hiệu quả khi hệ thống dữ liệu công chứng, dữ liệu đất đai và dữ liệu dân cư được kết nối đầy đủ, bảo đảm tính chính xác và cập nhật. Hiện Bộ Tư pháp đang được giao xây dựng cơ sở dữ liệu công chứng toàn quốc, song cần tiếp tục hoàn thiện và tích hợp với các hệ thống liên quan.
Theo các chuyên gia, nếu được triển khai đồng bộ, quy định mới không chỉ giúp giảm thời gian, chi phí cho người dân mà còn tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh giữa các tổ chức công chứng, góp phần minh bạch hóa thị trường bất động sản. Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả, cần đi kèm cơ chế kiểm soát rủi ro, chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ và tăng cường giám sát nhằm hạn chế các hành vi gian lận.
