Áp lực hoàn thành chỉ tiêu nhà ở xã hội
Theo Chương trình phát triển ít nhất 1 triệu căn nhà ở xã hội giai đoạn 2021–2030 do Chính phủ ban hành, TP.HCM được giao chỉ tiêu phát triển khoảng 199.400 căn nhà ở xã hội, cao nhất cả nước. Tuy nhiên, theo báo cáo của Sở Xây dựng TP.HCM, đến hết năm 2025, thành phố mới hoàn thành gần 18.000 căn, chủ yếu từ các dự án nhà ở xã hội độc lập và một phần quỹ đất 20% trong các dự án nhà ở thương mại.
Khoảng cách lớn giữa mục tiêu và kết quả thực hiện đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tăng cường kỷ cương trong việc thực hiện nghĩa vụ nhà ở xã hội của các chủ đầu tư, nhất là tại các dự án nhà ở thương mại, khu đô thị có quy mô lớn.
Nghĩa vụ nhà ở xã hội trong dự án thương mại
Theo quy định của pháp luật về nhà ở và đất đai, các dự án nhà ở thương mại, khu đô thị khi được chấp thuận chủ trương đầu tư phải thực hiện nghĩa vụ phát triển nhà ở xã hội thông qua một trong các hình thức: dành quỹ đất trong dự án để xây dựng nhà ở xã hội; bố trí quỹ đất tại vị trí khác theo quy hoạch; hoặc nộp tiền tương đương giá trị quỹ đất nhà ở xã hội theo quy định.
Việc lựa chọn hình thức thực hiện nghĩa vụ được xác định tại thời điểm chấp thuận chủ trương đầu tư và là nội dung bắt buộc trong hồ sơ pháp lý của dự án. Trường hợp chủ đầu tư đề nghị điều chỉnh chủ trương đầu tư, quy mô hoặc tiến độ dự án, nghĩa vụ nhà ở xã hội sẽ được xem xét lại theo quy định pháp luật hiện hành.
Hoàn thành nghĩa vụ trước khi kinh doanh phần thương mại
Sở Xây dựng TP.HCM cho biết, đối với các dự án lựa chọn hình thức hoán đổi quỹ đất hoặc thực hiện nghĩa vụ nhà ở xã hội tại vị trí khác, nhà ở và công trình xây dựng trên quỹ đất nhà ở xã hội tại vị trí cũ chỉ được đưa vào kinh doanh sau khi quỹ đất hoán đổi đã được đầu tư xây dựng và đưa vào sử dụng.
Quy định này nhằm bảo đảm việc thực hiện nghĩa vụ nhà ở xã hội không bị kéo dài hoặc trì hoãn, đồng thời tránh tình trạng chủ đầu tư tập trung khai thác lợi ích từ phần thương mại nhưng chưa hoàn thành đầy đủ trách nhiệm xã hội theo cam kết.
Biện pháp quản lý đối với dự án chậm triển khai
Qua rà soát, TP.HCM hiện có khoảng 90 dự án nhà ở xã hội hình thành từ quỹ đất 20% trong các dự án nhà ở thương mại đã được chấp thuận chủ trương đầu tư. Nhiều dự án trong số này đang tiếp tục hoàn thiện thủ tục pháp lý về quy hoạch, giao đất, cấp phép xây dựng và triển khai thi công theo tiến độ đã được phê duyệt.
Đối với các trường hợp chậm triển khai hoặc không thực hiện đúng nghĩa vụ nhà ở xã hội, Sở Xây dựng TP.HCM cho biết sẽ báo cáo UBND thành phố xem xét áp dụng các biện pháp quản lý phù hợp, bao gồm việc không xem xét gia hạn tiến độ, không chấp thuận đầu tư dự án mới đối với chủ đầu tư vi phạm, hoặc yêu cầu hoàn thành nghĩa vụ nhà ở xã hội trước khi tiếp tục triển khai các giai đoạn tiếp theo của dự án.
Cân bằng giữa quản lý và khuyến khích đầu tư
Bên cạnh việc tăng cường quản lý, TP.HCM cũng xác định cần có các giải pháp tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp phát triển nhà ở xã hội, như rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính, đơn giản hóa quy trình đầu tư xây dựng và tạo điều kiện tiếp cận quỹ đất phù hợp quy hoạch.
Theo các chuyên gia, việc bảo đảm doanh nghiệp thực hiện đúng và đầy đủ nghĩa vụ nhà ở xã hội không chỉ là yêu cầu pháp lý, mà còn là yếu tố quan trọng để cân đối thị trường bất động sản, bảo đảm an sinh xã hội và phát triển đô thị bền vững trong dài hạn.
