Cơ chế đặc thù tạo nguồn lực cho metro
Tại hội thảo “TOD với phát triển đường sắt đô thị” tổ chức ngày 27/3, bà Tống Thị Hạnh cho biết các quy định mới từ Luật Đường sắt 2025, Luật Thủ đô 2024 cùng các nghị quyết của Quốc hội đã tạo hành lang pháp lý quan trọng cho phát triển mô hình TOD tại TP.HCM.
Đáng chú ý, thành phố được phép giữ lại 100% nguồn thu từ khai thác quỹ đất và phát triển đô thị quanh các nhà ga để tái đầu tư cho hệ thống đường sắt đô thị và hạ tầng giao thông liên quan. Đây là cơ chế được nhiều quốc gia áp dụng nhằm “nuôi” hạ tầng bằng chính giá trị gia tăng từ đất đai.
Ngoài ra, TP.HCM cũng được phép điều chỉnh các chỉ tiêu sử dụng đất linh hoạt hơn so với quy chuẩn quốc gia, với điều kiện vẫn đảm bảo hạ tầng kỹ thuật, xã hội và môi trường.
TOD – “chìa khóa” khai thác hiệu quả metro
Theo ông Võ Hoàng Ngân, TP.HCM đặt mục tiêu đến năm 2030 hoàn thành 6 tuyến metro với tổng chiều dài khoảng 187 km, và đến năm 2035 mở rộng lên 355 km.
Tuy nhiên, vấn đề không chỉ nằm ở việc xây dựng hạ tầng mà còn là cách khai thác hiệu quả hệ thống này. Mô hình TOD được xác định là giải pháp cốt lõi, giúp biến các nhà ga thành trung tâm phát triển đô thị, từ đó gia tăng giá trị đất đai và tạo nguồn lực tái đầu tư.
“Metro không chỉ là phương tiện vận chuyển, mà còn là động lực thúc đẩy kinh tế đô thị”, ông Ngân nhấn mạnh, đồng thời cho rằng hệ thống metro sẽ đóng vai trò “xương sống” của giao thông tương lai, hướng tới mô hình đô thị nén, giảm phụ thuộc vào phương tiện cá nhân.
Thực tế, TP.HCM đã lên kế hoạch triển khai các khu TOD dọc tuyến Metro số 1 Bến Thành - Suối Tiên, Metro số 2 Bến Thành - Tham Lương và tuyến Vành đai 3, với giai đoạn đầu thí điểm tại 11 vị trí.
Phát triển TOD cần đồng bộ và bền vững
Dù được đánh giá là hướng đi tất yếu, các chuyên gia cho rằng TOD không chỉ đơn thuần là tăng mật độ xây dựng quanh nhà ga mà là quá trình tái cấu trúc không gian đô thị toàn diện.
Theo TS Phạm Trần Hải, thành phố cần quy hoạch TOD theo nhiều cấp độ, từ khu vực nội đô đến hành lang và các đô thị vệ tinh, đồng thời đảm bảo sự cân đối cung – cầu khi nhiều tuyến metro được triển khai cùng lúc.
Trong khi đó, KTS Khương Văn Mười nhấn mạnh yếu tố con người trong phát triển TOD. Theo ông, các khu vực này phải trở thành không gian sống thực sự, nơi người dân có thể dễ dàng tiếp cận dịch vụ, di chuyển thuận tiện và sẵn sàng sử dụng giao thông công cộng.
Các chuyên gia cũng lưu ý nếu thiếu sự đồng bộ giữa quy hoạch, đất đai, giao thông và thị trường bất động sản, mô hình TOD sẽ khó phát huy hiệu quả. Ngược lại, nếu được triển khai bài bản, đây sẽ là công cụ quan trọng giúp TP.HCM vừa phát triển hạ tầng, vừa thúc đẩy kinh tế và nâng cao chất lượng sống đô thị.
